Γιατί το πρωτόγαλα είναι τόσο σημαντικό;

Μπορεί να έχετε ακούσει το πρωτόγαλα να περιγράφεται ως υγρός χρυσός – και όχι μόνο επειδή είναι κίτρινο! Εξετάζουμε γιατί αποτελεί τόσο πολύτιμη πρώτη τροφή για το νεογέννητο που θηλάζει.

Το πρωτόγαλα, το πρώιμο γάλα που παράγετε όταν ξεκινάτε τον θηλασμό, είναι η ιδανική τροφή για ένα νεογέννητο. Είναι πολύ συμπυκνωμένο, γεμάτο πρωτεΐνη και θρεπτικά συστατικά – οπότε μια μικρή ποσότητα έχει μεγάλη αξία στο μικρό στομάχι του μωρού σας. Είναι επίσης χαμηλό σε λιπαρά, εύπεπτο και γεμάτο συστατικά που ξεκινούν την ανάπτυξή του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Και, ίσως ακόμα πιο σημαντικό, παίζει κρίσιμο ρόλο στην οικοδόμηση του ανοσοποιητικού του συστήματος.

Το πρωτόγαλα φαίνεται πιο παχύρρευστο και πιο κίτρινο σε σχέση με το ώριμο γάλα. Η σύστασή του είναι επίσης διαφορετική, γιατί είναι προσαρμοσμένη στις συγκεκριμένες ανάγκες του νεογέννητου σας.

Το πρωτόγαλα καταπολεμά τις λοιμώξεις

Έως τα δύο τρίτα των κυττάρων στο πρωτόγαλα είναι λευκά αιμοσφαίρια που προστατεύουν από λοιμώξεις, καθώς βοηθούν το μωρό σας να αρχίσει να καταπολεμά τις λοιμώξεις μόνο του.¹ «Τα λευκά αιμοσφαίρια είναι σημαντικά όσον αφορά τις ανοσολογικές αντιδράσεις. Παρέχουν προστασία και αντιμετωπίζουν παθογόνους οργανισμούς», εξηγεί ο Καθηγητής Peter Hartmann, κορυφαίος ειδικός στην επιστήμη του θηλασμού, με έδρα το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας.

Έχοντας αφήσει την προστασία του σώματός σας, το μωρό σας χρειάζεται να είναι έτοιμο για νέες προκλήσεις στον κόσμο γύρω του. Τα λευκά αιμοσφαίρια στο πρωτόγαλα παράγουν αντισώματα που μπορούν να εξουδετερώσουν βακτήρια ή ιούς. Αυτά τα αντισώματα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά απέναντι σε στομαχικές διαταραχές και διάρροια – σημαντικό για τα νεογέννητα με ανώριμο έντερο.

Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα και τη λειτουργία του εντέρου του μωρού σας

Το πρωτόγαλα είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε ένα κρίσιμο αντίσωμα που ονομάζεται εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α. Αυτό προστατεύει το μωρό σας από ασθένειες, όχι διεισδύοντας στο αίμα του, αλλά επενδύοντας το γαστρεντερικό του σωλήνα². «Μόρια που έχουν παράσχει ανοσολογική άμυνα κατά των λοιμώξεων στη μητέρα μεταφέρονται μέσω του αίματός της στο στήθος, ενώνονται για να σχηματίσουν εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α και εκκρίνονται στο πρωτόγαλα», εξηγεί ο Καθηγητής Hartmann. «Αυτή η  εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α συγκεντρώνεται στο βλεννογόνο του εντέρου και του αναπνευστικού συστήματος του μωρού, προστατεύοντάς το από ασθένειες που έχει ήδη αντιμετωπίσει η μητέρα.»

Το πρωτόγαλα είναι επίσης πλούσιο σε άλλα ανοσολογικά συστατικά και αυξητικούς παράγοντες που ενισχύουν την ανάπτυξη προστατευτικών βλεννογόνων στο έντερο του μωρού σας. Και ενώ συμβαίνει αυτό, τα πρεβιοτικά στο πρωτόγαλα τρέφουν και ενισχύουν τα «καλά» βακτήρια στο έντερο του μωρού σας.³

Το πρωτόγαλα βοηθά στην πρόληψη του ίκτερου

Εκτός από την προστασία από στομαχικές διαταραχές, το πρωτόγαλα δρα ως ήπιο καθαρτικό που κάνει το νεογέννητο να έχει  συχνά κενώσεις. Αυτό βοηθά στο άδειασμα του εντέρου από όλα όσα είχε καταναλώσει ενώ βρισκόταν στη μήτρα, με τη μορφή μηκώνιου – σκούρα, κολλώδη κόπρανα.

Η συχνή αφόδευση μειώνει επίσης τον κίνδυνο νεογνικού ίκτερου. Το μωρό σας γεννιέται με υψηλά επίπεδα ερυθρών αιμοσφαιρίων, που μεταφέρουν οξυγόνο στο σώμα του. Όταν αυτά τα κύτταρα διασπώνται, το ήπαρ του βοηθά στην επεξεργασία τους, δημιουργώντας ένα δευτερεύον προϊόν  που ονομάζεται χολερυθρίνη. Αν το ήπαρ του μωρού δεν είναι αρκετά ανεπτυγμένο για να επεξεργαστεί τη χολερυθρίνη, αυτή συσσωρεύεται στο σύστημά του, προκαλώντας ίκτερο⁴. Οι καθαρτικές ιδιότητες του πρωτογάλακτος βοηθούν το μωρό να αποβάλλει τη χολερυθρίνη με τα κόπρανά του.

Βιταμίνες και μέταλλα στο πρωτόγαλα

Τα καροτενοειδή και η βιταμίνη Α στο πρωτόγαλα δίνουν το χαρακτηριστικό κιτρινωπό χρώμα του.⁵ Η βιταμίνη Α είναι σημαντική για την όραση του μωρού (η έλλειψη βιταμίνης Α είναι κύρια αιτία τύφλωσης παγκοσμίως)⁶, καθώς και για την υγεία του δέρματος και του ανοσοποιητικού του συστήματος⁷. Τα μωρά γεννιούνται συνήθως με χαμηλά αποθέματα βιταμίνης Α⁸, οπότε το πρωτόγαλα βοηθά στην κάλυψη του ελλείμματος.

«Οι πρώτες τρεις ημέρες περίπου είναι κρίσιμες για την εδραίωση του θηλασμού»

Το πρωτόγαλα είναι επίσης πλούσιο σε μέταλλα, όπως μαγνήσιο, που στηρίζει την καρδιά και τα οστά του μωρού· και χαλκό και ψευδάργυρο, που βοηθούν στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού του συστήματος.^9,10 Ο ψευδάργυρος βοηθά επίσης στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και υπάρχει σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερο ψευδάργυρο στο πρωτόγαλα σε σχέση με το ώριμο γάλα¹⁰ για να υποστηρίξει τον ταχέως αναπτυσσόμενο εγκέφαλο του νεογέννητου.

Το πρωτόγαλα βοηθά στην ανάπτυξη και εξέλιξη του μωρού σας

Το πρωτόγαλα περιέχει πολλά άλλα συστατικά που υποστηρίζουν την ανάπτυξη και εξέλιξη του μωρού σας. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να εξετάζουν τον ρόλο που παίζουν ορισμένα από αυτά.

«Το πρωτόγαλα διατηρεί την ίδια σύσταση μέχρι περίπου 30 ώρες μετά τη γέννηση», λέει ο Καθηγητής Hartmann. «Είναι σχετικά υψηλό σε πρωτεΐνη επειδή όλα τα αντισώματα που περιέχει είναι πρωτεΐνες. Είναι σχετικά χαμηλό σε λακτόζη [το σάκχαρο του γάλακτος], και τα λιπαρά έχουν διαφορετική σύνθεση από ό,τι στο ώριμο γάλα.»

Και επειδή το πρωτόγαλα έχει παρόμοια σύσταση με το αμνιακό υγρό (το οποίο το μωρό σας κατάπινε και απέβαλε στη μήτρα), είναι ιδανικό για να διευκολύνει τη μετάβαση στον έξω κόσμο.¹¹

Η μετάβαση από το πρωτόγαλα στο ώριμο γάλα

Μετά από δύο έως τέσσερις ημέρες, το μητρικό γάλα σας θα «έρθει». Θα παρατηρήσετε τα στήθη σας να γίνονται πιο σφιχτά και γεμάτα, και αντί για πρωτόγαλα θα παράγουν μεταβατικό γάλα, που είναι πιο λευκό και πιο κρεμώδες σε υφή.

«Οι πρώτες τρεις ημέρες περίπου είναι κρίσιμες για την εδραίωση του θηλασμού», λέει ο Καθηγητής Hartmann. «Αν καταφέρετε να τα κάνετε σωστά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, είναι πιθανό να έχετε καλή παραγωγή γάλακτος και το μωρό να αναπτύσσεται καλά.» Φαίνεται αδιανόητο τώρα, αλλά σε μόλις ένα χρόνο το μωρό σας θα μπορούσε να περπατά και να είναι έτοιμο να μιλήσει. Παράγεται πρωτόγαλα για σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά συμβάλλει ανεκτίμητα στους πρώτους 12 μήνες και σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.

References

• 1 Hassiotou F et al. Maternal and infant infections stimulate a rapid leukocyte response in breastmilk. Clin Transl Immunology. 2013;2(4):e3.
• 2 Pribylova J et al. Colostrum of healthy mothers contains broad spectrum of secretory IgA autoantibodies. J Clin Immunol. 2012;32(6):1372-1380.
• 3 Bode L. Human milk oligosaccharides: every baby needs a sugar mama. Glycobiology. 2012;22(9):1147-1162.
• 4 Mitra S, Rennie J. Neonatal jaundice: aetiology, diagnosis and treatment. Br J Hosp Med (Lond). 20172;78(12):699-704.
• 5 Patton S et al. Carotenoids of human colostrum. Lipids. 1990;25(3):159-165.
• 6 Gilbert C, Foster A. Childhood blindness in the context of VISION 2020–the right to sight. Bull World Health Organ. 2001;79(3):227-232.
• 7 Bates CJ.Vitamin A. Lancet. 1995;345(8941):31-35.
• 8 World Health Organization. e-Library of Evidence for Nutrition Actions (eLENA) [Internet]. Geneva, Switzerland: WHO; 2018 [Accessed: 14.05.2018]. Available from: [www.who.int/elena/titles/vitamina_infants/en/]
• 9 Kulski JK, Hartmann PE. Changes in human milk composition during the initiation of lactation. Aust J Exp Biol Med Sci. 1981;59(1):101-114.
• 10 Casey CE et al. Studies in human lactation: zinc, copper, manganese and chromium in human milk in the first month of lactation. Am J Clin Nutr. 1985;41(6):1193-1200.
• 11 Marlier L et al. Neonatal responsiveness to the odor of amniotic and lacteal fluids: a test of perinatal chemosensory continuity. Child Dev. 1998;69(3):611-623.