Παραγωγή μητρικού γάλακτος: Πώς λειτουργεί η προσφορά και η ζήτηση

Γνωρίζατε ότι οι μαστοί σας παράγουν γάλα για να καλύψουν τις ανάγκες του μωρού σας; Διαβάστε παρακάτω για να ανακαλύψετε τις απίστευτες πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή μητρικού γάλακτος κατά τις πρώτες ημέρες, εβδομάδες και μήνες.

Το σώμα σας είναι ικανό να παράγει γάλα για τις ανάγκες του μωρού σας σε κάθε στάδιο στο ταξίδι του θηλασμού. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο «ενεργοποιείται» η παραγωγή γάλακτος, του τι συμβαίνει στο γάλα σας όταν θηλάζετε το μωρό σας και του λόγου για τον οποίο η παραγωγή σας είναι σε αρμονία με την ανάπτυξή του, θα σας βοηθήσει να ξεκινήσετε με επιτυχία τον θηλασμό.

Η πρώτη μέρα: Η παραγωγή γάλακτος κατά τη γέννηση

Το μωρό σας θα πρέπει να είναι έτοιμο να αρχίσει να θηλάζει από τη γέννησή του. Η ενεργή διέγερση που προκαλείται από την προσκόλληση και το ρυθμικό πιπίλισμά του βοηθά στην «ενεργοποίηση» των κυττάρων που παράγουν γάλα και στην έναρξη της παραγωγής του πύαρ, του πρωτογάλακτος.¹ Προσπαθήστε να το θηλάσετε κατά τη διάρκεια της πρώτης ώρας, αν είναι δυνατόν, και μόλις δείξει ενδιαφέρον για θηλασμό μετά από αυτό, για να βοηθήσετε στη δημιουργία των βάσεων για μια καλή μελλοντική παραγωγή μητρικού γάλακτος.²

Οι πρώτες μέρες: Η παραγωγή του μητρικού γάλακτος

Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης παραγωγής μητρικού γάλακτος, το σώμα σας περιμένει να μειωθούν τα επίπεδα της ορμόνης της εγκυμοσύνης, της προγεστερόνης (η οποία αρχίζει να μειώνεται μετά τον τοκετό), και να ενεργοποιηθούν οι ορμόνες που παράγουν γάλα, όπως η προλακτίνη, η ινσουλίνη και η υδροκορτιζόνη. Οι ορμόνες θα φροντίσουν να ξεκινήσει η παραγωγή γάλακτος.³ Περίπου την τρίτη ημέρα μετά τη γέννηση του μωρού σας, το μητρικό γάλα «κατεβαίνει» και οι μαστοί σας μπορεί να αρχίσουν να γίνονται αισθητά πιο σφιχτοί και γεμάτοι.¹

Ο πρώτος μήνας: Χτίζοντας την γαλακτοπαραγωγή

Τις πρώτες εβδομάδες, το σώμα σας ανταποκρίνεται πολύ καλά στον θηλασμό, καθώς μαθαίνει πόσο μητρικό γάλα πρέπει να παράγει. Τα επίπεδα προλακτίνης αυξάνονται κάθε φορά που απομακρύνετε γάλα από το στήθος σας, εξασφαλίζοντας την ολοκλήρωση της ανάπτυξής τους. Αυτή η διαδικασία ωριμάζει επίσης τη σύνθεση του γάλακτος σας – κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης παραγωγής μητρικού γάλακτος, το σώμα σας παράγει μεταβατικό γάλα σε ποσότητες που συνεχίζουν να αυξάνονται.^3,4

Οι πρώτες εβδομάδες με το μωρό σας είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία μιας καλής γαλακτοπαραγωγής μακροπρόθεσμα. Όσο πιο συχνά θηλάζετε το μωρό σας, τόσο περισσότερο γάλα θα παράγετε, μέσω μιας διαδικασίας προσφοράς και ζήτησης. Κάθε φορά που αφαιρείτε γάλα από το στήθος σας, είτε θηλάζοντας το μωρό σας είτε αντλώντας με θήλαστρο, θα παράγεται περισσότερο.

Να θυμάστε ότι είναι φυσιολογικό τα μωρά να θηλάζουν συχνά – ίσως κάθε 45 λεπτά – και αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παίρνουν αρκετό γάλα. Ο συχνός θηλασμός βοηθά στην αύξηση της παραγωγής σας, οπότε θηλάστε το μωρό σας όταν το ζητάει, αντί να ακολουθείτε ένα πρόγραμμα.

«Είναι εύκολο να νομίζετε ότι δεν παράγετε αρκετό γάλα τις πρώτες εβδομάδες, επειδή το νεογέννητό σας θηλάζει συνεχώς, αλλά αυτό είναι φυσιολογικό», λέει η Βασιλική, μητέρα δύο παιδιών, από την Πάτρα. «Είμαστε προκατειλημμένοι να πιστεύουμε ότι ένα μικρό μωρό θα θέλει να θηλάζει μόνο κάθε λίγες ώρες, αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα αλήθεια».

Μην ξεχνάτε επίσης ότι τα μωρά θηλάζουν και για να νιώθουν οικεία. Ο θηλασμός κάνει το μωρό σας να νιώθει ήρεμο και ικανοποιημένο καθώς προσαρμόζεται στη ζωή έξω από τη μήτρα, ενώ βοηθά και τους δυο σας να δημιουργήσετε δέσιμο.

Προστασία της παραγωγής μητρικού γάλακτος τον πρώτο μήνα

Αν ακολουθήσετε τις ανάγκες του μωρού σας και το αφήσετε να θηλάζει όσο συχνά θέλει, για όσο χρόνο θέλει, η παραγωγή μητρικού γάλακτος θα ακολουθήσει.⁵

Ορισμένες μητέρες προσπαθούν να αυξήσουν το διάστημα μεταξύ των θηλασμών για να δώσουν στους μαστούς τους περισσότερο χρόνο να παράγουν γάλα, αλλά αυτό δεν είναι καλή ιδέα, καθώς μπορεί να επιβραδύνει την παραγωγή γάλακτος.²

Εάν δεν μπορείτε να θηλάσετε το μωρό σας απευθείας τις πρώτες δύο εβδομάδες, μπορείτε να αντλήσετε γάλα για να δημιουργήσετε και να διατηρήσετε την παραγωγή μητρικού γάλακτος κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης περιόδου και μετά.

Γνωρίζατε ότι το να δίνετε στο μωρό σας επιπλέον μπιμπερό με υποκατάστατο μητρικού γάλακτος χωρίς λόγο μπορεί στην πραγματικότητα να μειώσει την παραγωγή μητρικού γάλακτος; Αυτό σημαίνει ότι τοι μαστοί σας δεν λαμβάνουν το μήνυμα να αυξήσουν την παραγωγή μητρικού γάλακτος, επειδή το γάλα δεν καταναλώνεται. Επίσης, εάν το μωρό σας κοιμάται περισσότερο μετά από ένα μπιμπερό, μπορεί να χάσει την επόμενη φορά που θα έπρεπε φυσιολογικά να θηλάσει.

Αυτό είναι γνωστό ως «παγίδα συμπληρώματος-formula». Μετά από τρεις ή τέσσερις ημέρες σίτισης με υποκατάστατο μητρικού γάλακτος και λιγότερο θηλασμό, λαμβάνουν το μήνυμα ότι έχει ξεκινήσει ο απογαλακτισμός. Ως απάντηση, μειώνουν την ποσότητα γάλακτος που παράγουν. Ως αποτέλεσμα, το μωρό γίνεται πάλι πιο πεινασμένο, οπότε συχνά πρέπει να του δοθεί άλλο ένα γεύμα με υποκατάστατο μητρικού γάλακτος. Και έτσι ο κύκλος συνεχίζεται… με αποκορύφωμα την πραγματική χαμηλή παραγωγή μητρικού γάλακτος και ένα μωρό που τώρα τρέφεται κυρίως με γάλα σε σκόνη.

Η παραγωγή μητρικού γάλακτος μετά τις έξι εβδομάδες

Μετά τον πρώτο μήνα, η αύξηση της προλακτίνης μετά το τάισμα αρχίζει να μειώνεται, το γάλα σας είναι ώριμο και το σώμα σας έχει γίνει πραγματικά αποτελεσματικό στην παραγωγή της ποσότητας γάλακτος που χρειάζεται το μωρό σας. Στην πραγματικότητα, οι μαστοί σας αρχίζουν να λειτουργούν σαν να είναι αυτοματοποιημένοι.⁴ Μπορεί επίσης να παρατηρήσετε ότι το στήθος σας είναι πιο μαλακό και σταματά να στάζουν σε αυτή την περίοδο.

Σε αυτό το σημείο είναι συνηθισμένο να ανησυχείτε για την «απώλεια του γάλακτος». Αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα σημάδι ότι η παραγωγή μητρικού γάλακτος έχει σταθεροποιηθεί και είναι πλέον σε ισορροπία με τις ανάγκες του μωρού σας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι, παρόλο που το μωρό σας μεγαλώνει συνεχώς, θα καταναλώνει περίπου την ίδια ποσότητα γάλακτος στις έξι εβδομάδες όπως και μέχρι να φτάσει τους έξι μήνες. Μπορεί να παρατηρήσετε ότι το μωρό σας θηλάζει για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, αλλά λιγότερο συχνά. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να υπάρξουν ημέρες που θα θηλάζει λίγο λιγότερο από το συνηθισμένο – η όρεξη ενός μωρού μπορεί να κυμαίνεται, όπως και ενός ενήλικα.
Από εδώ και στο εξής, παράγετε γάλα αποκλειστικά με βάση την προσφορά και τη ζήτηση. Έτσι, όσο περισσότερο πίνει το μωρό σας (ή αντλείτε εσείς), τόσο περισσότερο γάλα θα παράγετε.
Αλλά πώς λειτουργεί αυτό στην πραγματικότητα; Πιστεύεται ότι οφείλεται σε κάτι μέσα στο γάλα σας που ονομάζεται «αναστολέας γαλουχίας μέσω ανατροφοδότησης» (FIL – feedback inhibitor of lactation), ο οποίος ρυθμίζει την παραγωγή γάλακτος. Όσο περισσότερο γάλα περιέχει το στήθος σας, τόσο περισσότερος  ανασταλτικός παράγοντας της γαλουχίας υπάρχει – επομένως, ένα γεμάτο στήθος παράγει λιγότερο γάλα από ένα που είναι σχεδόν άδειο.

Είναι φυσιολογική η παραγωγή μητρικού γάλακτός σου;

Αν και είναι συνηθισμένο οι μητέρες να ανησυχούν για την παραγωγή μητρικού γάλακτος και για το πώς μπορούν να την αυξήσουν, όταν τα μωρά είναι υγιή και αναπτύσσονται καλά, τα προβλήματα είναι εκπληκτικά σπάνια.
«Ανησυχούσα ότι το νεογέννητό μου δεν έπαιρνε αρκετό μητρικό γάλα, καθώς θήλαζε μόνο για σύντομα χρονικά διαστήματα και πάντα από το ένα στήθος τη φορά, παρόλο που του πρόσφερα και τα δύο», λέει η Παναγιώτα, μητέρα δύο παιδιών από τον Βόλο. «Όταν όμως χρησιμοποίησα ένα θήλαστρο για να αντλήσω γάλα, εξεπλάγην και ένιωσα ανακούφιση βλέποντας πόσο πολύ παρήγαγα. Το μόνο που έπρεπε να κάνω ήταν να συνεχίσω να τη θηλάζω λίγο και συχνά».
Να έχετε υπόψη σας, όμως, ότι δεν ανταποκρίνονται όλες οι μητέρες γρήγορα σε ένα θήλαστρο. Μπορείτε επίσης να δοκιμάσετε άμελξη με το χέρι και να παρατηρήσετε αν το στήθος σας αλλάζει από γεμάτο σε άδειο.
Αν σας ανησυχεί η παραγωγή του μητρικού γάλακτος, διαβάστε τις συμβουλές μας για το πώς να καταλάβετε αν έχετε μειωμένη παραγωγή γάλακτος ή υπερπαραγωγή.

References

1 Pang WW, Hartmann PE. Initiation of human lactation: secretory differentiation and secretory activation. J Mammary Gland Biol Neoplasia. 2007;12(4):211-221.

2 Kent JC et al. Principles for maintaining or increasing breast milk production. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs. 2012;41(1):114-121.

3 Ostrom KM. A review of the hormone prolactin during lactation. Prog Food Nutr Sci. 1990;14(1):1-43.

4 Cox DB et al. Blood and milk prolactin and the rate of milk synthesis in women. Exp Physiol. 1996;81(6):1007-1020.

5 Kent JC et al. Volume and frequency of breastfeedings and fat content of breast milk throughout the day. Pediatrics. 2006;117(3):e387-95.