Σίτιση του πρόωρου μωρού σας με μητρικό γάλα

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ένα πρόωρο νεογνό να λαμβάνει μητρικό γάλα, ωστόσο ο άμεσος μητρικός θηλασμός μπορεί να είναι γεμάτος προκλήσεις. Δείτε τις συμβουλές της ειδικού μας για να βοηθήσετε το πρόωρο μωρό σας να επωφεληθεί πλήρως από το γάλα σας.

Αν το μωρό σας γεννηθεί πριν από την 37η εβδομάδα της εγκυμοσύνης σας, τότε θεωρείται πρόωρο.¹ Δεν γνωρίζουμε πάντα τι προκαλεί τον πρόωρο τοκετό, αλλά υπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα. Αυτοί περιλαμβάνουν δίδυμη πολύδυμη κύηση, ορισμένες παθήσεις που επηρεάζουν τη μητέρα ή το έμβρυο, ή το γεγονός ότι η μητέρα έχει ήδη αποκτήσει πρόωρο μωρό στο παρελθόν.

Επειδή τα πρόωρα νεογνά έχουν περάσει λιγότερο χρόνο στη μήτρα, χρειάζονται κάποιο χρόνο για να αναπτυχθούν και μπορεί να είναι πιο ευάλωτα σε ασθένειες και λοιμώξεις. Επίσης, ίσως χρειαστεί να παραμείνουν για κάποιο διάστημα σε Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ).

Γιατί το μητρικό γάλα είναι τόσο σημαντικό για ένα πρόωρο νεογνό;

Το μητρικό γάλα είναι σημαντικό για τη βέλτιστη ανάπτυξη και εξέλιξη των τελειόμηνων βρεφών, και είναι ακόμη πιο σημαντικό για τα πρόωρα νεογνά.

Σημαντικοί παράγοντες, όπως το DHA (ένα λιπαρό οξύ ζωτικής σημασίας για την υγιή ανάπτυξη του εγκεφάλου και των ματιών) και η ανοσοσφαιρίνη G (ένα αντίσωμα), μεταφέρονται από τη μητέρα στο έμβρυο μέσω του πλακούντα καθόλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.^2,3 Επειδή τα πρόωρα νεογνά γεννιούνται νωρίτερα, δεν έχουν λάβει πλήρως αυτούς τους παράγοντες μέσα στη μήτρα, όμως το γάλα των μητέρων πρόωρων νεογνών περιέχει περισσότερα λιπαρά και εκκριτική ανοσοσφαιρίνη από το γάλα των τελειόμηνων βρεφών.⁴

Τα πρόωρα νεογνά έχουν επίσης ανώριμο γαστρεντερικό σωλήνα, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, επομένως χρειάζονται τροφή που να είναι εύπεπτη για το ευαίσθητο πεπτικό τους σύστημα. Το μητρικό γάλα σας περιέχει ένζυμα που βοηθούν το μωρό σας στη διαδικασία της πέψης,⁵ καθώς και επιδερμικό αυξητικό παράγοντα, ο οποίος με τη σειρά του βοηθά το έντερό του να ωριμάσει.⁶ Τα πρόωρα νεογνά που τρέφονται κυρίως με μητρικό γάλα έχουν σημαντικά χαμηλότερη εντερική διαπερατότητα από εκείνα που λαμβάνουν κυρίως γάλα σε σκόνη, γεγονός που σημαίνει ότι λιγότερα (δυνητικά παθογόνα) σωματίδια μπορούν να περάσουν από το τοίχωμα του εντέρου τους στο αίμα.⁷

Το μητρικό γάλα είναι τόσο σημαντικό για τα πρόωρα νεογνά, ώστε αν οι ίδιες οι μητέρες δεν μπορούν, για οποιονδήποτε λόγο, να παράσχουν επαρκή ποσότητα στην αρχή, τα νεογνά μπορούν να τρέφονται με γάλα δωρητών από άλλες θηλάζουσες μητέρες για να γεφυρωθεί το χάσμα, αντί για γάλα σε σκόνη.

Προσφέρει το μητρικό γάλα καλύτερα αποτελέσματα στα πρόωρα νεογνά;

Το μητρικό γάλα σας περιλαμβάνει προστατευτικούς παράγοντες που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη σοβαρών παθήσεων στις οποίες είναι επιρρεπή τα πρόωρα νεογνά,⁸ όπως σοβαρές λοιμώξεις,⁹ αμφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας (που μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης)¹⁰ και βρογχοπνευμονική δυσπλασία (μια χρόνια πνευμονοπάθεια).¹¹

Όσο περισσότερο μητρικό γάλα λαμβάνει το μωρό σας, τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος νόσου.¹² Κάθε επιπλέον 10 ml την ημέρα, ανά κιλό σωματικού βάρους του μωρού, μειώνει τον κίνδυνο σήψης κατά 19%. Επίσης, ο κίνδυνος νεκρωτικής εντεροκολίτιδας (NEC), μιας δυνητικά θανατηφόρας πάθησης του εντέρου, είναι έως και δέκα φορές χαμηλότερος στα πρόωρα νεογνά που λαμβάνουν μητρικό γάλα σε σύγκριση με εκείνα που τρέφονται με γάλα σε σκόνη.¹³ Οπότε κάθε σταγόνα μετράει!

Το πιο σημαντικό είναι ότι τα πρόωρα νεογνά που τρέφονται με το γάλα της μητέρας τους λαμβάνουν εξιτήριο κατά μέσο όρο δύο εβδομάδες νωρίτερα από εκείνα που τρέφονται με φόρμουλα.¹⁴ Είναι επίσης σχεδόν 6% λιγότερο πιθανό να χρειαστεί να επανεισαχθούν στο νοσοκομείο μέσα στον πρώτο χρόνο.¹⁵

Μακροπρόθεσμα, το μητρικό γάλα έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη νοητική και σωματική ανάπτυξη — έρευνες δείχνουν ότι τα νεογνά χαμηλού βάρους γέννησης που έλαβαν μητρικό γάλα στη μονάδα εντατικής νοσηλείας είχαν έως και πέντε μονάδες υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης σε σχέση με εκείνα που δεν έλαβαν ¹⁵— καθώς και καλύτερη καρδιακή λειτουργία αργότερα στη ζωή.¹⁷

Θα έχω γάλα αν το μωρό μου γεννηθεί απροσδόκητα νωρίς;

Ναι – οι μητέρες είναι έτοιμες να παράγουν μητρικό γάλα από τα μέσα της εγκυμοσύνης. Όταν αποβάλλεται ο πλακούντας μετά τη γέννα, τα επίπεδα της προγεστερόνης μειώνονται, επιτρέποντας στο στήθος να αρχίσει να παράγει το πρωτόγαλα, το πύαρ. Συνήθως η παραγωγή γάλακτος ενεργοποιείται όταν το νεογνό πιάνει το στήθος και θηλάζει ρυθμικά, αλλά αν το μωρό γεννηθεί πρόωρα, ίσως να μην είναι ακόμη σε θέση να θηλάσει.

Μπορείτε να αναπαράγετε τα ερεθίσματα που ενεργοποιούν την παραγωγή γάλακτος διεγείροντας το στήθος και τις θηλές με τα χέρια σας ή χρησιμοποιώντας θήλαστρο, ώστε να συλλέξετε το πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά πρωτόγαλα για το μωρό σας¹⁸ – δείτε παρακάτω για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το τι πρέπει να κάνετε αν το πρόωρο μωρό σας δεν μπορεί ακόμα να θηλάσει.

Το γάλα της μητέρας συνήθως «κατεβαίνει» δύο έως τέσσερις ημέρες μετά τον τοκετό, αλλά αν έχετε γεννήσει πρόωρα, αυτό μπορεί μερικές φορές να καθυστερήσει. Ωστόσο, πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι οι μητέρες που άντλησαν γάλα μέσα στην πρώτη ώρα μετά τον τοκετό είχαν φυσιολογική έναρξη παραγωγής γάλακτος.¹⁹ Για αυτό είναι σημαντικό να ξεκινήσετε την άντληση το συντομότερο δυνατό.

Πώς μπορώ να προετοιμαστώ αν γνωρίζω ότι το μωρό μου θα γεννηθεί πρόωρα;

Επισκεφθείτε τη μονάδα εντατικής νοσηλείας νεογνών για να δείτε πώς είναι και πώς το προσωπικό φροντίζει τα πρόωρα μωρά. Είναι επίσης καλή ιδέα να ενημερωθείτε για το πώς παράγεται και αντλείται το μητρικό γάλα και να κατανοήσετε τη σημασία του όχι μόνο ως τροφή, αλλά και ως «φάρμακο» για αυτά τα μωρά.

Τι γίνεται αν το πρόωρο μωρό μου δεν μπορεί να θηλάσει από το στήθος;

Πολλά μωρά που γεννιούνται πριν από τις 34 εβδομάδες δυσκολεύονται να συντονίσουν την απομύζηση, την κατάποση και την αναπνοή. Μέχρι το μωρό σας να είναι έτοιμο, οι νοσηλευτές θα τοποθετήσουν απαλά έναν σωλήνα στο στομάχι του μέσω της μύτης ή του στόματος, ώστε να τρέφεται με αυτόν τον τρόπο. Όλα τα γεύματα του μωρού σας μπορούν να δίνονται έτσι, μέχρι να είναι έτοιμο να αρχίσει να θηλάζει απευθείας από το στήθος.

Αν το μωρό σας είναι πολύ αδύναμο για να παραμένει προσκολλημένο στο στήθος και να θηλάζει, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το νοσοκομειακό θήλαστρο ή αυτό της μαιευτικής μονάδας για να «αντικαταστήσετε το μωρό». Η διέγερση του στήθους σας με τεχνολογία του INITIATE που βασίζεται στην έρευνα²⁰ – η οποία μιμείται τα μοτίβα θηλασμού των βρεφών – κατά τις πρώτες ώρες²¹ είναι σημαντική για να βοηθήσει στην έναρξη και διατήρηση της παραγωγής γάλακτος.

Θα χρειαστεί να αντλείτε γάλα όσο συχνά θα θήλαζε ένα υγιές τελειόμηνο νεογνό, δηλαδή κάθε δύο έως τρεις ώρες – με άλλα λόγια, τουλάχιστον οκτώ έως δώδεκα φορές το 24ωρο.

Κάποιες μητέρες μπορούν να χορηγήσουν μικρές ποσότητες αντλημένου μητρικού γάλακτος στο στόμα του μωρού τους με σύριγγα. Ή μπορείτε να βάλετε γάζες (μπατονέτες) εμποτισμένες με μητρικό γάλα στο στόμα του μωρού σας. Αυτό επιτρέπει στο μωρό σας να γεύεται το γάλα σας – κάτι που μπορεί να διευκολύνει τη μετάβαση σε αποκλειστικό θηλασμό – και καλύπτει το στόμα του με τα συστατικά του γάλακτος που ενισχύουν το ανοσοποιητικό και προστατεύουν το μωρό σας. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να συμμετέχετε, οπότε ρωτήστε τους επαγγελματίες υγείας ποια πράγματα μπορείτε να κάνετε για το μωρό σας.

Τα νεογνά πολύ χαμηλού βάρους γέννησης, κάτω περίπου από 1,5 κιλό, συχνά χρειάζονται επιπλέον πρωτεΐνη, ασβέστιο και φώσφορο, επομένως τους χορηγείται συμπλήρωμα μαζί με το μητρικό γάλα. Σε ορισμένες χώρες διατίθενται ενισχυτικά μητρικού γάλακτος που προέρχονται από ανθρώπινο γάλα, ωστόσο σε κάποιες χώρες προέρχονται από αγελαδινό γάλα.

Έχετε κάποιες συμβουλές για την άντληση γάλακτος;

Αν το μωρό σας αναμένεται να παραμείνει για κάποιο διάστημα στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών, οι νεογνολόγοι συνιστούν τη χρήση διπλού ηλεκτρικού θηλάστρου για την άντληση γάλακτος – εμείς προτείνουμε το Medela Symphony. Η διπλή άντληση δεν επιτρέπει μόνο να αντλείτε πιο γρήγορα, αλλά προσφέρει κατά μέσο όρο 18% περισσότερο γάλα από την άντληση κάθε μαστού ξεχωριστά.²³

Συνιστάται επίσης στις μητέρες να βρίσκουν την πιο άνετη συνθήκη για άντληση. Είναι ευρέως γνωστό ότι η καλύτερη στιγμή για άντληση είναι αμέσως μετά ή κατά τη διάρκεια παρατεταμένης επαφής δέρμα με δέρμα με το μωρό σας (δείτε παρακάτω για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτή τη «φροντίδα καγκουρό») ή όταν βρίσκεστε δίπλα του και μπορείτε να το κοιτάτε ενώ αντλείτε. Η ωκυτοκίνη, η ορμόνη που ενεργοποιεί το αντανακλαστικό καθόδου του γάλακτος, εκκρίνεται όταν βλέπετε, αγγίζετε, μυρίζετε ή σκέφτεστε το μωρό σας,²⁴ επομένως το προσωπικό της μονάδας πρέπει να σας προσφέρει έναν άνετο χώρο και μια χαλαρή ατμόσφαιρα για να το κάνετε αυτό.

Τι είναι η φροντίδα καγκουρό για τα πρόωρα νεογνά;

Η φροντίδα καγκουρό είναι όταν οι γονείς κρατούν το μωρό τους γυμνό πάνω στο γυμνό στήθος τους για παρατεταμένο χρόνο και μπορεί να έχει πολλά ευεργετικά οφέλη για εσάς, το μωρό και την παραγωγή γάλακτος. Η επαφή δέρμα με δέρμα βοηθά να ηρεμήσει το μωρό και να ρυθμίσει την αναπνοή και τον καρδιακό του ρυθμό, ενώ το κρατά ζεστό και του επιτρέπει να ξεκουράζεται κοντά σε εσάς ή τον σύντροφό σας. Η φροντίδα καγκουρό συνδέεται επίσης με καλύτερη υγεία στα πρόωρα μωρά. ²⁵Για τις μητέρες, σχετίζεται με μεγαλύτερη ποσότητα αντλημένου γάλακτος²⁶ και μεγαλύτερη διάρκεια θηλασμού.²⁷

Η αφιέρωση χρόνου για επαφή δέρμα με δέρμα τουλάχιστον 30 έως 60 λεπτά πριν από το τάισμα δίνει στο μωρό σας χρόνο να ξυπνήσει και να αισθανθεί πείνα, αντί να το βιάζεστε.

Τι να κάνω αν το προσωπικό της ΜΕΝΝ προτείνει υποκατάστατο μητρικού γάλακτος;

Μην διστάσετε να τους ενημερώσετε ότι θέλετε να δώσετε στο μωρό σας μητρικό γάλα, όχι γάλα σε σκόνη. Αν το μητρικό γάλα σας δεν είναι ακόμη επαρκές για το μωρό σας, ζητήστε από το προσωπικό της ΜΕΝΝ επιπλέον υποστήριξη για να αυξήσετε την παραγωγή σας.

Είναι φυσιολογικό όλες οι μητέρες που έχουν μωρά στη μονάδα εντατικής να αισθάνονται ανησυχία ή στρες. Αυτά τα συναισθήματα μπορούν μερικές φορές να επηρεάσουν την παραγωγή γάλακτος, επομένως είναι πολύ σημαντικό να ζητάτε όση βοήθεια χρειάζεστε. Θυμηθείτε, έχετε δικαίωμα να ζητάτε υποστήριξη. Οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να σας παραπέμψουν στο κατάλληλο άτομο για βοήθεια με το θηλασμό, όπως σε έναν σύμβουλο γαλουχίας.

Τι ισχύει για τις τράπεζες μητρικού γάλακτος;

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής έχει δηλώσει ότι αν το μητρικό γάλα της ίδιας της μητέρας δεν είναι διαθέσιμο, παρά τη σημαντική υποστήριξη για το θηλασμό, θα πρέπει να χρησιμοποιείται παστεριωμένο γάλα δότριας.²⁸ Οι πιστοποιημένες τράπεζες γάλακτος τηρούν υψηλά πρότυπα για τον έλεγχο και τις εξετάσεις των πιθανών δοτριών, για την παστερίωση και για τον έλεγχο του γάλακτος πριν χρησιμοποιηθεί στα νοσοκομεία, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα μετάδοσης λοιμώξεων.

Πώς μπορώ να περάσω από την άντληση στον απευθείας θηλασμό;

Ανεξάρτητα από την ηλικία κύησης του μωρού σας, αν είναι αρκετά σταθερό ώστε να μπορεί να τοποθετηθεί δέρμα με δέρμα, μπορεί να αρχίσει να ψάχνει το στήθος για εξάσκηση σε μη θρεπτικό θηλασμό. Αυτός είναι ο ιδανικός τρόπος για να αρχίσει να μαθαίνει πώς να θηλάζει πριν μπορέσει να συντονίσει πλήρως την απομύζηση, την κατάποση και την αναπνοή.

Τα μωρά αγαπούν τη μυρωδιά του μητρικού γάλακτος, επομένως αν βγάλετε λίγο γάλα στη θηλή σας πριν τοποθετήσετε το μωρό στο στήθος, μπορεί να το βοηθήσει να εντοπίσει τη θηλή και να το ενθαρρύνει να θηλάσει. Μπορεί ακόμη και να καταφέρει να πάρει λίγο γάλα όταν προσκολληθεί. Μην ανησυχείτε αν φαίνεται ότι δεν κάνει πολλά – κάθε φορά μαθαίνει. Τελικά, μπορεί να αρχίσει με μία ή δύο ρουφηξιές και σταδιακά να προχωρήσει σε πλήρη θηλασμό.

Μέχρι τότε, μπορεί να τρέφεται μέσω σωλήνα (SNS) ενώ το κρατάτε κοντά στο στήθος σας, καθώς αυτό μπορεί να βοηθήσει το μωρό να συνδέσει την αίσθηση της πληρότητας με το στήθος και το γάλα σας. Ο μη θρεπτικός θηλασμός μπορεί να ξεκινήσει μόλις αισθανθείτε άνετα με τη φροντίδα καγκουρό, αρκεί το μωρό σας να μην παρουσιάζει βραδυκαρδία (αργό καρδιακό παλμό) ή χαμηλό κορεσμό οξυγόνου (χαμηλό οξυγόνο στο αίμα). Το μωρό σας μπορεί να περάσει σταδιακά στον αποκλειστικό θηλασμό όταν είναι έτοιμο. Θα αποκτήσει σταδιακά τη δύναμη να διατηρεί το κράτημα και να λαμβάνει όλο και περισσότερο γάλα με την πάροδο του χρόνου.

References

• 1 World Health Organization. Geneva, Switzerland; 2018. Media Centre: Preterm birth fact sheet; November 2017 [26.03.2018]. Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/
• 2 Duttaroy AK. Transport of fatty acids across the human placenta: a review. Prog Lipid Res. 2009;48(1):52-61.
• 3 Palmeira P et al. IgG placental transfer in healthy and pathological pregnancies. Clin Dev Immunol. 2012;2012: 985646.
• 4 Underwood MA. Human milk for the premature infant. Pediatr Clin North Am. 2013;60(1):189-207.
• 5 Pamblanco M et al. Bile salt‐stimulated lipase activity in human colostrum from mothers of infants of different gestational age and birthweight. Acta Paediatr. 1987;76(2):328-331.
• 6 Dvorak B. Milk epidermal growth factor and gut protection. J Pediatr. 2010;156(2):S31-35.
• 7 Taylor SN et al. Intestinal permeability in preterm infants by feeding type: mother’s milk versus formula. Breastfeed Med. 2009;4(1):11-15.
• 8 Newburg DS. Innate immunity and human milk. J Nutr. 2005;135(5):1308-1312.
• 9 Patel AL et al. Impact of early human milk on sepsis and health-care costs in very low birth weight infants. J Perinatol. 2013;33(7):514-519.
• 10 Zhou J et al. Human milk feeding as a protective factor for retinopathy of prematurity: a meta-analysis. Pediatrics. 2015;136(6):e1576-1586.
• 11 Patel AL et al. Influence of own mother’s milk on bronchopulmonary dysplasia and costs. Arch Dis Child Fetal Neonat Ed. 2017;102(3):F256-F261.
• 12 Meier PP et al. Improving the use of human milk during and after the NICU stay. Clin Perinatol. 2010;37(1):217-245.
• 13 Lucas A, Cole TJ. Breast milk and neonatal necrotising enterocolitis. Lancet. 1990;336(8730-8731):1519-1523.
• 14 Schanler RJ et al. Randomized trial of donor human milk versus preterm formula as substitutes for mothers’ own milk in the feeding of extremely premature infants. Pediatrics. 2005;116(2):400-406.
• 15 Vohr BR et al. Beneficial effects of breast milk in the neonatal intensive care unit on the developmental outcome of extremely low birth weight infants at 18 months of age. Pediatrics. 2006;118(1):e115-123.
• 16 Victora CG et al. Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. Lancet. 2016;387(10017):475-490.
• 17 Lewandowski AJ et al. Breast milk consumption in preterm neonates and cardiac shape in adulthood. Pediatrics. 2016;138(1):pii:e20160050.
• 18 Meier PP et al. Which breast pump for which mother: an evidence-based approach to individualizing breast pump technology. J Perinatol. 2016;36(7):493-499.
• 19 Parker LA et al. Effect of early breast milk expression on milk volume and timing of lactogenesis stage II among mothers of very low birth weight infants: a pilot study. J Perinatol. 2012;32(3):205-209.
• 20 Meier PP et al. Breast pump suction patterns that mimic the human infant during breastfeeding: greater milk output in less time spent pumping for breast pump-dependent mothers with premature infants. J Perinatol. 2012;32(2):103-110.
• 21 Parker LA et al. Association of timing of initiation of breastmilk expression on milk volume and timing of lactogenesis stage II among mothers of very low-birth-weight infants. Breastfeed Med. 2015;10(2):84-91.
• 22 Lee J et al. Oropharyngeal colostrum administration in extremely premature infants: an RCT. Pediatrics. 2015;135(2):e357-366.
• 23 Prime PK et al. Simultaneous breast expression in breastfeeding women is more efficacious than sequential breast expression. Breastfeed Med 2012; 7(6):442–447.
• 24 Uvnäs Moberg K, Prime DK. Oxytocin effects in mothers and infants during breastfeeding. Infant 2013; 9(6):201–206.
• 25 Boundy EO et al. Kangaroo mother care and neonatal outcomes: a meta-analysis. Pediatrics. 2015;137(1): e20152238.
• 26 Acuña-Muga J et al. Volume of milk obtained in relation to location and circumstances of expression in mothers of very low birth weight infants. J Hum Lact. 2014;30(1):41-46
• 27 Nyqvist KH et al. Towards universal kangaroo mother care: recommendations and report from the first European conference and seventh international workshop on kangaroo mother care. Acta Paediatr. 2010;99(6):820-826.
• 28 American Academy of Pediatrics – Section on Breastfeeding. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics. 2012;129(3):e827-841.