Απογαλακτισμός: Πότε και πώς να σταματήσετε τον θηλασμό

Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να σταματήσετε να θηλάζετε το μωρό σας και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να το κάνετε; Διαβάστε παρακάτω για πολλές πρακτικές συμβουλές απογαλακτισμού

Αφού ξεκινήσετε το θηλασμό, για πόσο καιρό πρέπει να συνεχίσετε; Τρεις μήνες; Έξι μήνες; Ένα χρόνο; Ή αρκετά χρόνια;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) και άλλοι οργανισμοί υγείας συνιστούν τα βρέφη να τρέφονται αποκλειστικά με μητρικό γάλα κατά τους πρώτους έξι μήνες της ζωής τους και να συνεχίζουν να λαμβάνουν το γάλα της μητέρας τους παράλληλα με άλλα τρόφιμα – γνωστά ως συμπληρωματικά τρόφιμα – τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των δύο ετών.¹

Αυτό συμβαίνει επειδή το μητρικό γάλα δεν είναι απλώς τροφή. Είναι ένα φυσικό παρηγορητικό για το παιδί σας όταν είναι ανήσυχο ή κουρασμένο, ενώ περιέχει επίσης συστατικά που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και αυξάνονται δραματικά σε ποσότητα όταν το παιδί είναι άρρωστο.²

Οι ανθρωπολόγοι εκτιμούν ότι η φυσική ηλικία για τον τερματισμό του θηλασμού είναι ακόμη μεγαλύτερη από τα δύο χρόνια. Λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η ανάπτυξη των δοντιών, το σωματικό βάρος, η σύγκριση με άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά και ιστορικά στοιχεία, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η ηλικία αυτή μπορεί να είναι από δύο έως τέσσερα έτη, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι οι πρόγονοί μας μπορεί να θηλάζονταν μέχρι την ηλικία των έξι ή επτά ετών.³

Σήμερα, περισσότερο από το 60% των μητέρων στις ανεπτυγμένες χώρες δίνουν στα μωρά τους υποκατάστατο μητρικού γάλακτος ή συμπληρωματικές τροφές πριν από την ηλικία των έξι μηνών,⁴ παρόλο που οι οδηγίες του Π.Ο.Υ. δεν το συνιστούν.

Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να ξεκινήσω τον απογαλακτισμό του μωρού μου;

Ο απογαλακτισμός είναι η διαδικασία διακοπής του θηλασμού του μωρού σας. Ιδανικά, το πρώτο βήμα προς τον απογαλακτισμό του μωρού σας είναι η εισαγωγή συμπληρωματικών τροφών παράλληλα με το μητρικό γάλα γύρω στην ηλικία των έξι μηνών. Η διαδικασία του απογαλακτισμού συνεχίζεται έως ότου το μητρικό γάλα αντικατασταθεί πλήρως από άλλες τροφές και υγρά.

«Μετά τους έξι μήνες, το μωρό σας αρχίζει να χρειάζεται υψηλότερα επίπεδα ορισμένων θρεπτικών συστατικών, όπως σίδηρο, ψευδάργυρο και βιταμίνες Β και D, τα οποία δεν μπορεί να πάρει μόνο από το μητρικό γάλα ή τα δικά του αποθέματα», εξηγεί η βρετανίδα νοσοκόμα και επισκέπτρια υγείας Sarah Beeson.

«Ωστόσο, οι στερεές τροφές θα συμπληρώνουν αρχικά μόνο την πρόσληψη γάλακτος του μωρού σας και θα το αντικαθιστούν σταδιακά. Το μητρικό γάλα θα παραμείνει η κύρια πηγή θρεπτικών συστατικών για πολλούς μήνες ακόμα».

Ένα τυπικό μωρό επτά μηνών εξακολουθεί να λαμβάνει το 93% των θερμίδων του από το γάλα. Ακόμη και σε ηλικία 11 έως 16 μηνών, το γάλα μπορεί να εξακολουθεί να παρέχει περίπου το ήμισυ της ημερήσιας πρόσληψης θερμίδων.⁵

«Οι μητέρες μερικές φορές πιστεύουν ότι το μητρικό γάλα δεν είναι σημαντικό όταν το μωρό τους αρχίσει να τρώει στερεές τροφές, αλλά στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καλύτερο γάλα για τα μωρά, ανεξάρτητα από την ηλικία τους», λέει η Sarah.

Πράγματι, η όλη διαδικασία απογαλακτισμού μπορεί να διαρκέσει όσο θέλουν η μαμά και το μωρό: «Πότε θα σταματήσετε το θηλασμό είναι δική σας επιλογή», λέει η Cathy. «Μην αισθάνεστε πίεση από το τι κάνουν οι φίλοι σας ή τι λένε τα μέλη της οικογένειας – ή ακόμα και άγνωστοι. Το μόνο που έχει σημασία είναι τι αισθάνεστε ότι είναι σωστό για εσάς και το μωρό σας».

Πώς να σταματήσετε το θηλασμό

Όποτε αποφασίσετε να απογαλακτίσετε το παιδί σας από το μητρικό γάλα, είναι καλύτερο να το κάνετε σταδιακά. Η απότομη διακοπή του θηλασμού μπορεί να σας εκθέσει σε κίνδυνο υπερφόρτωσης, απόφραξης των πόρων ή μαστίτιδα, καθώς και να αποτελέσει μια απότομη αλλαγή για το πεπτικό και το ανοσοποιητικό σύστημα του μωρού σας. Μπορεί επίσης να είναι δύσκολο και για τους δύο σας από συναισθηματική άποψη.

Πρέπει να σταματήσω το θηλασμό;

Μερικές φορές οι μητέρες πιστεύουν λανθασμένα ότι πρέπει να σταματήσουν το θηλασμό, ενώ δεν είναι απαραίτητο. Αν επιστρέφετε στη δουλειά, ο θηλασμός μπορεί να είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να διατηρήσετε την οικειότητα κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης αλλαγής στη ζωή και των δύο σας. Μπορείτε να αντλείτε γάλα για το μωρό σας στη δουλειά και να διατηρείτε τις συνεδρίες θηλασμού ως μια ειδική στιγμή μαζί στην αρχή και στο τέλος της ημέρας. Ή αν πρέπει να ταξιδέψετε χωρίς το μωρό σας, μπορείτε να αντλήσετε γάλα για να το πάρετε μαζί σας ή να το στείλετε στο σπίτι.

Αν αρρωστήσετε, αυτό δεν σημαίνει πάντα ότι πρέπει να σταματήσετε το θηλασμό – διαβάστε τις συμβουλές μας για το θηλασμό όταν είστε άρρωστη και φροντίστε να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.

Διακοπή του θηλασμού πριν από τους έξι μήνες

Αν αισθάνεστε ότι δεν μπορείτε να συνεχίσετε το θηλασμό μέχρι τους έξι μήνες και θέλετε να δοκιμάσετε τον απογαλακτισμό με πρωτοβουλία της μητέρας, ξεκινήστε μειώνοντας ένα θηλασμό την ημέρα και αντικαθιστώντας τον με ένα μπιμπερό γάλακτος σε σκόνη.

«Ιδανικά, ξεκινήστε με το μεσημεριανό τάισμα. Τα μωρά είναι εκπληκτικά και μπορούν να αναγνωρίσουν τη μυρωδιά του μητρικού γάλακτος όταν βρίσκονται κοντά, οπότε ζητήστε από τον σύντροφό σας ή έναν συγγενή να δώσει στο μωρό σας το μπιμπερό ενώ εσείς βρίσκεστε σε άλλο δωμάτιο», λέει η Sarah.

«Προσέξτε την υγιεινή κατά την προετοιμασία των γευμάτων. Είναι πιθανό το μωρό σας να καταναλώνει λιγότερο γάλα από το στήθος σε σχέση με το γάλα που έχει αντληθεί σε διάστημα 24 ωρών. Μην το αναγκάζετε να καταναλώσει περισσότερο γάλα από ό,τι θέλει».

Πιθανότατα θα παρατηρήσετε ότι τα στήθη σας είναι γεμάτα και ευαίσθητα καθώς το σώμα σας προσαρμόζεται στην παραγωγή λιγότερου γάλακτος. Εάν αυτό σας προκαλεί δυσφορία, δοκιμάστε να αντλήσετε λίγο μητρικό γάλα – όσο χρειάζεται για να ανακουφιστείτε χωρίς να διεγείρετε το σώμα σας να παράγει περισσότερο. Μόλις το σώμα σας συνηθίσει αυτό το νέο μοτίβο – συνήθως μετά από λίγες ημέρες – κόψτε ένα ακόμη γεύμα κάθε μέρα. Επαναλάβετε μέχρι να σταματήσετε εντελώς το θηλασμό και το μωρό σας να απογαλακτιστεί πλήρως.

«Είχα επιπλοκές μετά τον πρώτο μου τοκετό, με αποτέλεσμα να χάσω πολύ βάρος πολύ γρήγορα και να υποφέρω από μαστίτιδα. Η παραγωγή μου ήταν χαμηλή και στους τρεις μήνες έπρεπε να σταματήσω», λέει η  Δήμητρα, μητέρα δύο παιδιών, από την Πρέβεζα. «Αντικατέστησα ένα γεύμα κάθε φορά, οπότε δεν δυσκολεύτηκα πολύ σωματικά, αλλά το βρήκα δύσκολο ψυχολογικά».

Αν θέλετε να διατηρήσετε την οικειότητα και τα οφέλη για την υγεία από τον θηλασμό, αλλά πρέπει να μειώσετε τη συχνότητα, δοκιμάστε τον μερικό απογαλακτισμό, όπου μόνο μερικές από τις τροφές αντικαθίστανται με γάλα σε σκόνη.

Διακοπή του θηλασμού μετά από έξι μήνες

Καθώς το μωρό σας αρχίζει να τρώει στερεά τρόφιμα σε ηλικία περίπου έξι μηνών, θα διαπιστώσετε ότι ο θηλασμός γίνεται φυσικά λιγότερο συχνός με την πάροδο του χρόνου. Μέσα σε ένα χρόνο, το μωρό σας πιθανότατα θα έχει μειώσει τους θηλασμούς σε δύο την ημέρα, συμπληρώνοντας με γεύματα και υγιεινά σνακ.

Ωστόσο, αν θέλετε να μειώσετε περαιτέρω, κάντε το σταδιακά, μειώνοντας έναν θηλασμό κάθε φορά και προσφέροντας στο μωρό σας γάλα σε σκόνη αν είναι μικρότερο των 12 μηνών. Το αγελαδινό γάλα πρέπει να περιμένει μέχρι το μωρό να είναι τουλάχιστον ενός έτους.

«Ο γιος μου είχε μειώσει το θηλασμό σε τρεις φορές την ημέρα και έτρωγε τρία γεύματα και σνακ όταν αποφάσισα να ξεκινήσω τον απογαλακτισμό. Αντικαθιστούσα σταδιακά κάθε θηλασμό με ένα μπιμπερό γάλακτος – αφήνοντας τον βραδινό θηλασμό για τελευταίο, στους 11 μήνες», λέει η Ελένη, μητέρα ενός παιδιού, από την Θεσσαλονίκη. « Κατά την μείωση των αντλήσεων δεν είχα προβλήματα, μόνο μια μικρή αίσθηση πληρότητας για λίγες ημέρες».

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να αποσπάσετε την προσοχή του παιδιού σας από την αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες. Ορισμένες μητέρες προσφέρουν ένα ρόφημα και ένα σνακ, τα οποία μπορείτε να μοιραστείτε για να δημιουργήσετε μια αίσθηση εγγύτητας. Μπορείτε επίσης να αλλάξετε την καθημερινή σας ρουτίνα, να παίξετε ένα αγαπημένο παιχνίδι ή να αντικαταστήσετε ένα γεύμα με μια αγκαλιά από εσάς ή τον σύντροφό σας.  Ορισμένα παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο από άλλα για να συνηθίσουν την αλλαγή, αλλά με τον καιρό τα πράγματα θα γίνουν ευκολότερα. Εάν αντιμετωπίζετε δυσκολίες με τον απογαλακτισμό, είναι πάντα χρήσιμο να ζητήσετε βοήθεια από έναν επαγγελματία υγείας.

Σταματώντας το θηλασμό φυσικά με την πάροδο του χρόνου

Αν επιλέξετε να αφήσετε το μωρό σας να αποφασίσει πότε θα σταματήσει το θηλασμό (γνωστό ως απογαλακτισμός καθοδηγούμενος από το μωρό ή φυσικός αποθηλασμός), η διαδικασία απογαλακτισμού είναι πιθανό να είναι αργή και σταδιακή. Με την πάροδο των μηνών, οι θηλασμοί πιθανότατα θα γίνουν πιο σύντομοι και λιγότερο συχνοί, ενώ ορισμένες μητέρες αναφέρουν ότι το παιδί τους απλά έχασε το ενδιαφέρον του μια μέρα.

«Η κόρη μου απογαλακτίστηκε μόνη της στα τέσσερα», λέει η Σάρα, μητέρα ενός παιδιού, από την Ζάκυνθο. «Σταδιακά μείωσε τη συχνότητα και σχεδόν σταμάτησε να θηλάζει από τα τρεισήμισι. Στη συνέχεια, φάνηκε να το ξεχνάει όταν ήμασταν σε διακοπές. Έξι μήνες μετά, μερικές φορές θέλει να θηλάσει, αλλά ξέρει ότι το γάλα έχει τελειώσει».

Το σώμα σας θα έχει αρκετό χρόνο να προσαρμοστεί, οπότε είναι απίθανο να αντιμετωπίσετε δυσάρεστη υπερφόρτωση. Ωστόσο, μπορεί να σας φανεί δύσκολο συναισθηματικά, οπότε αφιερώστε χρόνο για πολλές αγκαλιές και στιγμές σύνδεσης.

«Ο απογαλακτισμός με καθοδήγηση από το μωρό ήταν σωστός για μένα, επειδή ο γιος μου δεν είχε πάρει ποτέ γάλα σε σκόνη ή μπιμπερό. Δεν ήθελα να σταματήσω ξαφνικά και να του το αρνηθώ», λέει η Εριφύλη, μητέρα ενός παιδιού, από το Μεσολόγγι. «Έχασε το ενδιαφέρον του στα δυόμισι. Ήταν το καλύτερο σενάριο για εμάς, αν και ήμουν αρκετά συναισθηματικά φορτισμένη».

Τι γίνεται αν πρέπει να σταματήσω γρήγορα το θηλασμό;

Αν και είναι καλύτερο να μην σταματήσετε απότομα το θηλασμό, μερικές φορές είναι απαραίτητο για λόγους υγείας ή επειδή εσείς και το μωρό σας δεν μπορείτε να είστε μαζί.

Εάν το μωρό σας έχει θηλάσει μέχρι αυτό το σημείο, θα χρειαστεί σχεδόν σίγουρα να αντλήσετε γάλα για να αποφύγετε την δυσάρεστη υπερφόρτωση των μαστών σας. Ορισμένες γυναίκες θεωρούν ότι η πιο εύκολη λύση για αυτό είναι το θήλαστρο, ενώ άλλες προτιμούν να το κάνουν με το χέρι. Και πάλι, αντλήστε μόνο όσο χρειάζεται για να ανακουφίσετε την ενόχληση – δεν θέλετε να ωθήσετε το σώμα σας να παράγει περισσότερο γάλα.

Αν και οι μαστοί σας μπορεί να είναι πρησμένοι και ευαίσθητοι στην αρχή, θα προσαρμοστούν. Το μητρικό γάλα περιέχει μια ουσία που ονομάζεται αναστολέας της γαλουχίας (FIL). Όταν το μωρό σας σταματήσει να θηλάζει, ο αναστολέας της γαλουχίας δίνει εντολή στο σώμα σας να επιβραδύνει την παραγωγή, αλλά μπορεί να χρειαστούν μερικές ημέρες ή ακόμα και εβδομάδες για να προσαρμοστούν οι μαστοί σας.

Η λήψη παρακεταμόλης ή ιβουπροφαίνης μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση του πόνου (αν και η ιβουπροφαίνη έχει παρενέργειες για όσους πάσχουν από άσθμα). Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες του κατασκευαστή και του φαρμακοποιού και συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία υγείας σχετικά με τα φάρμακα που πρέπει να πάρετε.

«Έπρεπε να σταματήσω ξαφνικά το θηλασμό όταν η κόρη μου ήταν οκτώ μηνών, επειδή έπρεπε να πάρω ισχυρά παυσίπονα», λέει η Πέγκι, μητέρα ενός παιδιού, από την Αθήνα. «Το βρήκα πολύ δύσκολο – συνέχιζε να ψάχνει το στήθος μου και να κλαίει. Την κράταγα σφιχτά κοντά μου για να την καθησυχάσω, ενώ της έδινα το μπιμπερό. Μετά από ένα μήνα, φάνηκε να το δέχεται».

Μπορώ να συνεχίσω το θηλασμό αν θέλω να μείνω ξανά έγκυος;

Αν και ο θηλασμός είναι ένα φυσικό μέσον αντισύλληψης, δεν είναι απόλυτα αξιόπιστος. Και είναι απίθανο να είναι αποτελεσματικός μετά από έξι μήνες ή αν δεν θηλάζετε αποκλειστικά. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσατε να μείνετε έγκυος ενώ θηλάζετε ακόμα το παιδί σας.

Οι έγκυες μητέρες που θηλάζουν λαμβάνουν μερικές φορές αντικρουόμενες συμβουλές σχετικά με το αν πρέπει να απογαλακτιστούν. Ο παράλληλος θηλασμός δύο παιδιών διαφορετικών ηλικιών είναι σίγουρα εφικτός και όταν γεννηθεί το νέο σας μωρό, το σώμα σας θα παράγει γάλα που θα καλύπτει τις ανάγκες και των δύο.

Ορισμένες μητέρες διαπιστώνουν ότι το μεγαλύτερο παιδί τους απογαλακτίζεται φυσικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μειώνει ορισμένους θηλασμούς. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε αλλαγές στη σύνθεση του γάλακτος σας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, που σημαίνει ότι έχει διαφορετική γεύση και είναι λιγότερο γλυκό.⁶ Εάν το παιδί σας που θηλάζει είναι κάτω του ενός έτους όταν αρχίζει να απογαλακτίζεται, παρακολουθήστε εάν συνεχίζει να αυξάνει το βάρος του.

Θα πρέπει να ζητήσετε τη συμβουλή του γιατρού σας εάν θέλετε να συνεχίσετε το θηλασμό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, εάν έχετε ιστορικό πρόωρου τοκετού, αποβολής ή αιμορραγίας. Εάν χρειάζεστε ιατρική βοήθεια για να πετύχετε εγκυμοσύνη, ενδέχεται οι γιατροί να μην σας χορηγήσουν ορισμένα φάρμακα ή θεραπείες γονιμότητας εάν θηλάζετε. Συζητήστε όλες τις επιλογές πριν λάβετε απόφαση σχετικά με τον απογαλακτισμό.

Η «τελευταία λέξη» για τον απογαλακτισμό του μωρού

Όποτε και όπως και αν σταματήσετε το θηλασμό, να είστε ευγενική με τον εαυτό σας και το μωρό σας. Είναι μια μεγάλη αλλαγή σωματικά, ορμονικά και συναισθηματικά και για τους δύο σας, οπότε κάντε το με προσοχή και φροντίδα. «Ενώ το σώμα μου αντιμετώπισε καλά τον απογαλακτισμό, εγώ ένιωθα πολύ φορτισμένη συναισθηματικά. Ήταν κάτι που μοιραζόμασταν για τόσο καιρό και είχε φτάσει στο τέλος του», λέει η Γεωργία, μητέρα δύο παιδιών, από την Ξάνθη. «Δούλευα πολλές ώρες, πέντε ημέρες την εβδομάδα, και ο θηλασμός με έκανε να νιώθω πολύ σημαντική στη ζωή τους. Αλλά όταν αυτό σταμάτησε, σύντομα βρήκαμε άλλους τρόπους να δεθούμε».

References

• 1 World Health Organisation. [Internet] Health Topics: Breastfeeding: 2018 [Accessed: 08.02.2018]. Available from: http://www.who.int/topics/breastfeeding/en
• 2 Hassiotou et al. Maternal and infant infections stimulate a rapid leukocyte response in breastmilk. Clin Transl Immunology. 2013;2(4):e3.
• 3 Dettwyler KA. When to wean: biological versus cultural perspectives. Clin Obstet Gynecol. 2004; 47(3)712-723.
• 4 Victora CG et al. Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. Lancet. 2016;387(10017):475-490.
• 5 Dewey KG et al. Breast milk volume and composition during late lactation (7-20 months). J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1984;3(5):713-720.