Θηλασμός όταν εσείς ή το μωρό σας είστε άρρωστοι

Αν εσείς ή το μωρό σας αισθάνεστε λίγο άρρωστοι, ίσως αναρωτιέστε αν είναι ασφαλές να θηλάζετε. Τα καλά νέα είναι ότι ο θηλασμός όσο είστε άρρωστες μπορεί να έχει πολλά οφέλη και για τους δυο σας – συνεχίστε να διαβάζετε για να μάθετε περισσότερα.

Γνωρίζατε ότι αν θηλάζετε, είναι λιγότερο πιθανό το μωρό σας να αρρωστήσει εξαρχής; Αν και ο θηλασμός δεν θα το αποτρέψει εντελώς από το να αρρωστήσει, οι προστατευτικές ιδιότητες του μητρικού γάλακτος σημαίνουν ότι τα βρέφη που θηλάζουν τείνουν να αρρωσταίνουν λιγότερο συχνά, και να αναρρώνουν πιο γρήγορα, από εκείνα που τρέφονται με γάλα σε σκόνη. Το μητρικό γάλα έχει αντιβακτηριακά και αντιιικά στοιχεία. Ανάλογα με το πόσο καιρό θηλάζετε, θα μειώσετε τον κίνδυνο του μωρού σας να κολλήσει κρυολογήματα και γρίπη, λοιμώξεις των αυτιών και του αναπνευστικού συστήματος, εμετούς και διάρροια. Οι επιστήμονες διερευνούν ακόμη και τη δυνατότητα του μητρικού γάλακτος να συμβάλλει στη θεραπεία παθήσεων που κυμαίνονται από επιπεφυκίτιδα έως καρκίνο.

Πρέπει να θηλάζω το άρρωστο βρέφος μου;

Ναι. Ο θηλασμός ενός άρρωστου μωρού του δίνει μεγάλες πιθανότητες για ταχύτερη ανάρρωση, ενώ παράλληλα το παρηγορεί. Το μητρικό σας γάλα περιέχει αντισώματα, λευκά αιμοσφαίρια, βλαστοκύτταρα και προστατευτικά ένζυμα που καταπολεμούν τις λοιμώξεις και μπορεί να βοηθήσουν στην ανάρρωση.^1,5,6 Έχει επίσης μια συνεχώς προσαρμοζόμενη ισορροπία βιταμινών και θρεπτικών συστατικών, υποστηρίζοντας την ανάρρωση του μωρού σας όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Αυτό σημαίνει λιγότερες μέρες ασθένειας και λιγότερες επισκέψεις στον γιατρό και για τους δυο σας.⁷

«Ο θηλασμός προσφέρει στο μωρό σας ό,τι χρειάζεται όταν είναι άρρωστο – είναι το φάρμακό του, αλλά και η τροφή, η ενυδάτωση και η παρηγοριά του. Είναι το καλύτερο πράγμα στον κόσμο για εκείνο», λέει η Sarah Beeson, επισκέπτρια υγείας και νοσηλεύτρια με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο.

Εντυπωσιακά, η σύνθεση του μητρικού σας γάλακτος αλλάζει όταν το μωρό σας είναι άρρωστο. Αν εκτεθείτε σε βακτηριακή ή ιογενή λοίμωξη, το σώμα σας παράγει αντισώματα για να την καταπολεμήσει· αυτά μεταφέρονται στη συνέχεια στο μωρό σας μέσω του γάλακτος.⁸  Τα επίπεδα των κυττάρων που ενισχύουν την ανοσία, που ονομάζονται λευκοκύτταρα, αυξάνονται επίσης ραγδαία κάθε φορά που το μωρό σας είναι άρρωστο.⁵

Και επειδή το μητρικό γάλα είναι πολύ εύπεπτο, είναι επίσης η ιδανική τροφή για μωρά με στομαχικές διαταραχές.

«Η κόρη μου κόλλησε νοροϊό όταν ήταν 12 μηνών, και το μητρικό γάλα ήταν το μόνο πράγμα που μπορούσε να κρατήσει στο στομάχι της», θυμάται η Μελίνα, μητέρα δύο παιδιών από την Πρέβεζα. «Είχαμε περιοριστεί φυσικά σε έναν θηλασμό τη μέρα πριν τον ύπνο, αλλά το φαινόμενο της προσφοράς και ζήτησης του θηλασμού όταν άρχισα να τη θηλάζω συχνότερα ήταν εντυπωσιακό. Μέσα σε 48 ώρες, είχα φτάσει στην επιθυμητή γαλακτοπαραγωγή! Έσωσε την κόρη μου από το να χρειαστεί ορό.»

Να θυμάστε ότι ίσως χρειαστεί να αλλάξετε τον τρόπο που θηλάζετε το μωρό σας όσο είναι άρρωστο. Για παράδειγμα, ένα μωρό με κρυολόγημα μπορεί να θέλει να θηλάζει πιο συχνά αλλά για μικρότερες περιόδους, τόσο για παρηγοριά όσο και επειδή η μπουκωμένη μύτη μπορεί να δυσκολεύει τον παρατεταμένο θηλασμό. Αν το μωρό σας έχει βουλωμένη μύτη, ίσως προτιμά να θηλάζει σε πιο όρθια θέση, οπότε μπορείτε να πειραματιστείτε με διαφορετικές στάσεις θηλασμού.

Τι γίνεται αν το μωρό μου φαίνεται πολύ άρρωστο για να θηλάσει;

Κάποιες φορές, όταν ένα μωρό αισθάνεται πολύ άρρωστο, μπορεί να μην έχει όρεξη ή ενέργεια να θηλάσει. Αν δυσκολεύεστε να το κάνετε να θηλάσει, επικοινωνήστε με έναν επαγγελματία υγείας, σύμβουλο γαλουχίας ή ειδικό θηλασμού για να λάβετε καθοδήγηση και να αποφύγετε την αφυδάτωση του μωρού σας.

Μπορεί να σας προτείνουν να αντλήσετε λίγο γάλα και να το ταΐσετε με σύριγγα, κυπελάκι ή με οποιονδήποτε τρόπο απαιτεί τη λιγότερη προσπάθεια από το μωρό για να πιει. Η άντληση στις ώρες που θα θηλάζατε κανονικά θα διατηρήσει επίσης σταθερή την παραγωγή σας.

Αν έχετε οποιαδήποτε ανησυχία για την υγεία ή την πρόσληψη γάλακτος του μωρού σας, αναζητήστε άμεσα ιατρική συμβουλή.

Μπορώ να συνεχίσω να θηλάζω όταν είμαι άρρωστη;

Ίσως είναι το τελευταίο πράγμα που θέλετε να κάνετε, αλλά είναι καλύτερο να συνεχίσετε να θηλάζετε σχεδόν σε κάθε κοινή ασθένεια. Αν έχετε κρυολόγημα ή γρίπη, πυρετό, διάρροια και εμετούς ή μαστίτιδα, συνεχίστε τον θηλασμό κανονικά. Το μωρό σας δεν θα κολλήσει την ασθένεια μέσω του γάλακτός σας – στην πραγματικότητα, το γάλα σας θα περιέχει αντισώματα που θα μειώσουν τον κίνδυνο να αρρωστήσει από το ίδιο μικρόβιο.

«Όχι μόνο είναι ασφαλές, αλλά ο θηλασμός ενώ είστε άρρωστες είναι και καλή ιδέα. Το μωρό σας είναι στην πραγματικότητα το άτομο με τη μικρότερη πιθανότητα να αρρωστήσει από το στομαχόπονό σας ή το κρυολόγημα, καθώς έχει ήδη έρθει σε στενή επαφή μαζί σας και λαμβάνει καθημερινά δόση αυτών των προστατευτικών αντισωμάτων μέσω του γάλακτός σας», λέει η Sarah Beeson.

Ωστόσο, το να είστε άρρωστες και να συνεχίζετε να θηλάζετε μπορεί να είναι εξαιρετικά κουραστικό. Πρέπει να φροντίζετε τον εαυτό σας για να μπορείτε να φροντίζετε και το μωρό σας. Διατηρήστε την ενυδάτωσή σας, φάτε όποτε μπορείτε και θυμηθείτε ότι το σώμα σας χρειάζεται επιπλέον ξεκούραση. Βολευτείτε στον καναπέ σας και αγκαλιάστε το μωρό σας για μερικές μέρες, ζητώντας βοήθεια από οικογένεια ή φίλους για τη φροντίδα του ώστε να μπορέσετε να επικεντρωθείτε στην ανάρρωσή σας.

«Μην ανησυχείτε για την παραγωγή του γάλακτός σας – θα συνεχίσει κανονικά. Απλώς μην σταματήσετε απότομα τον θηλασμό γιατί κινδυνεύετε να πάθετε μαστίτιδα», προσθέτει η Sarah.

Η καλή υγιεινή είναι σημαντική για να μειώσετε τον κίνδυνο μετάδοσης της ασθένειας. Πλύνετε τα χέρια σας με σαπούνι πριν και μετά τον θηλασμό, πριν και μετά την προετοιμασία ή κατανάλωση τροφής, μετά τη χρήση της τουαλέτας ή την αλλαγή πάνας. Καλύψτε τα φτερνίσματα και τον βήχα σας με χαρτομάντηλο ή με τον αγκώνα σας (όχι τα χέρια σας) αν δεν έχετε χαρτομάντηλο μαζί, πλύνετε ή απολυμάνετε τα χέρια σας αμέσως μετά.

Μπορώ να παίρνω φάρμακα ενώ θηλάζω;

Είναι ασφαλές να παίρνετε παρακεταμόλη, ιβουπροφαίνη και ορισμένα αντιβιοτικά κατά τον θηλασμό, ^9,10  εφόσον το συζητήσετε με επαγγελματία υγείας και ακολουθήσετε τις οδηγίες δοσολογίας. Να θυμάστε ότι η ιβουπροφαίνη έχει αντενδείξεις για τις μητέρες με άσθμα.

Παλαιότερα οι μητέρες συμβουλεύονταν να αποφεύγουν την ασπιρίνη, αλλά πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι οι χαμηλές δόσεις είναι πιθανώς ασφαλείς κατά τον θηλασμό.¹¹  Ωστόσο, οι υψηλές δόσεις έχουν συνδεθεί με μια σπάνια αλλά σοβαρή πάθηση που ονομάζεται σύνδρομο Reye στα βρέφη, επομένως είναι καλύτερο να συζητήσετε τη χρήση ασπιρίνης με τον επαγγελματία υγείας σας.

Τα ισχυρότερα συνταγογραφημένα παυσίπονα, όπως η κωδεΐνη και η τραμαδόλη, δεν συνιστώνται. ¹⁰ Καθώς οι οδηγίες και οι συστάσεις ενημερώνονται συνεχώς, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός σας θα μπορεί να σας παρέχει τις πιο πρόσφατες πληροφορίες για συγκεκριμένα φάρμακα.

Ορισμένα φάρμακα για το κρυολόγημα, τη γρίπη και τον βήχα περιέχουν αποσυμφορητικά ή αποχρεμπτικά, και αυτά μπορεί να μειώσουν την παραγωγή γάλακτος. ⁹ Αποφύγετε εκείνα που περιέχουν φαινυλεφρίνη, φαινυλοπροπανολαμίνη ή γουαϊφενεσίνη. Επίσης, φάρμακα που προκαλούν υπνηλία καλό είναι να αποφεύγονται κατά τον θηλασμό.

«Ελέγξτε τη συσκευασία και, αν εξακολουθείτε να έχετε αμφιβολίες, ρωτήστε έναν επαγγελματία υγείας», συμβουλεύει η Sarah. «Και αν το μωρό σας γεννήθηκε πρόωρα, με χαμηλό βάρος ή έχει κάποια ιατρική πάθηση, θα πρέπει να συμβουλευτείτε γιατρό πριν πάρετε οποιοδήποτε φάρμακο κατά τον θηλασμό – ακόμη και παρακεταμόλη.

Όποτε επισκέπτεστε γιατρό ή φαρμακοποιό, για οποιονδήποτε λόγο, να ξεκαθαρίζετε πάντα ότι θηλάζετε και να ζητάτε την καλύτερη επιλογή», προσθέτει.

Τι ισχύει για τη μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή;

Αν λαμβάνετε μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή για διαβήτη, άσθμα, κατάθλιψη ή άλλη χρόνια πάθηση, τα οφέλη του θηλασμού μπορεί να υπερτερούν των κινδύνων. «Ο θηλασμός είναι συχνά δυνατός σχεδόν με όλες τις ασθένειες, εκτός από ελάχιστες σπάνιες περιπτώσεις», λέει η Sarah. «Θα γνωρίζετε τα φάρμακά σας και θα έχετε την ευκαιρία να τα συζητήσετε με τον γιατρό σας κατά την εγκυμοσύνη. Υπάρχουν κατευθυντήριες οδηγίες από όλους τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με την ασφάλεια των φαρμάκων.» Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να το συζητήσετε με τον γιατρό σας.

«Έπαιρνα υψηλή δόση φαρμάκου για την επιληψία μου, αλλά ο θηλασμός ήταν ακόμη εφικτός», λέει η Νικολέττα, μητέρα ενός παιδιού από την Ρόδο. «Με παρακολουθούσε ο νευρολόγος μου για να διατηρήσουμε ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια του γιου μου και τον χαμηλό κίνδυνο κρίσης για μένα. Οι κρίσεις μπορούν να προκληθούν από την έλλειψη ύπνου και θήλαζα μέρα και νύχτα, αλλά φρόντιζα πολύ τον εαυτό μου – όπως και ο σύζυγός μου. Ήταν μια θετική εμπειρία.»

Τι γίνεται αν χρειαστεί να νοσηλευτώ;

Είτε χρειάζεστε προγραμματισμένη είτε επείγουσα θεραπεία, υπάρχουν τρόποι ώστε το μωρό σας να συνεχίσει να λαμβάνει τα οφέλη του μητρικού γάλακτος και να μπορέσετε να συνεχίσετε τον θηλασμό μετά το εξιτήριο.

«Άντλήστε και καταψύξτε το γάλα σας ώστε κάποιος φροντιστής να μπορεί να το ταΐζει στο μωρό σας. Κάντε μια πρόβα εκ των προτέρων και φροντίστε να ενημερώσετε το ιατρικό προσωπικό ότι είστε μητέρα που θηλάζει κατά την εισαγωγή και κατά τη νοσηλεία σας», προτείνει η Σάρα.

«Αν το μωρό σας είναι μικρό, μπορεί να σας επιτρέψουν να το έχετε μαζί σας. Ρωτήστε αν υπάρχει στο νοσοκομείο σύμβουλος γαλουχίας ή ειδικός θηλασμού – θα είναι σημαντικός υποστηρικτής σας, ειδικά αν νοσηλευτείτε σε γενική πτέρυγα. Αν πρόκειται για επείγουσα περίπτωση, βεβαιωθείτε ότι το ιατρικό προσωπικό γνωρίζει πως έχετε μωρό – γιατί αλλιώς μπορεί να μην το σκεφτεί.» Το να υποβληθείτε σε χειρουργείο με τοπική ή γενική αναισθησία δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσετε τον θηλασμό ή να απορρίψετε το γάλα σας. Μέχρι να αισθανθείτε αρκετά καλά για να κρατήσετε το μωρό σας μετά την επέμβαση, η ποσότητα αναισθητικού στο γάλα σας θα είναι ελάχιστη και σχεδόν πάντα ασφαλής για θηλασμό. Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει να ζητήσετε τη συμβουλή επαγγελματία υγείας, συμβούλου γαλουχίας ή ειδικού θηλασμού σε αυτές τις περιπτώσεις.

Πότε δεν πρέπει να θηλάζω;

Υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις όπου είναι ασφαλέστερο να σταματήσετε προσωρινά τον θηλασμό και να αντλείτε και να απορρίπτετε το γάλα σας για να διατηρήσετε την παραγωγή μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία. Αυτές περιλαμβάνουν την ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία για καρκίνο, τις δερματικές βλάβες από έρπη στο στήθος ή λοιμώξεις όπως φυματίωση, ιλαρά ή σηψαιμία, που θα μπορούσαν να μεταδοθούν μέσω του γάλακτος. ^13,14  Ζητήστε εξειδικευμένη ιατρική συμβουλή σχετικά με την κατάστασή σας και το αν είναι προτιμότερο να συνεχίσετε ή να διακόψετε προσωρινά τον θηλασμό.

References

1 Victora CG et al. Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. Lancet. 2016;387(10017):475-490.

2 Lönnerdal B. Bioactive proteins in breast milk. J Paediatr Child Health. 2013;49 Suppl 1:1-7.

3 Australian Breastfeeding Association [Internet]. Topical treatment with breastmilk: randomised trials. [cited 2018 Apr 4]. Available from https://www.breastfeeding.asn.au/tropical-treatment-with-breastmilk-randomised-trials

4 Ho JCS et al. HAMLET–A protein-lipid complex with broad tumoricidal activity. Biochem Biophys Res Commun. 2017;482(3):454-458.

5 Hassiotou F et al. Maternal and infant infections stimulate a rapid leukocyte response in breastmilk. Clin Transl Immunology. 2013;2(4):e3.

6 Hassiotou F, Hartmann PE. At the dawn of a new discovery: the potential of breast milk stem cells. Adv Nutr. 2014;5(6):770-778.

7 Ladomenou F et al. Protective effect of exclusive breastfeeding against infections during infancy: a prospective study. Arch Dis Child. 2010;95(12):1004-1008.

8 Hanson LA. Breastfeeding provides passive and likely long-lasting active immunity. Ann Allergy Asthma Immunol. 1998;81(6):523-533.

9 Hale TW, Rowe HE. Medications and Mothers’ Milk 2017. 17th ed. New York, USA: Springer Publishing Company; 2017. 1095 p.

10 Reece-Stremtan S et al. ABM Clinical Protocol# 15: Analgesia and anesthesia for the breastfeeding mother, Revised 2017. Breastfeed Med. 2017;12(9):500-506.