Αλλαγές στο στήθος από την εγκυμοσύνη έως τον απογαλακτισμό

Από την εγκυμοσύνη, το θηλασμό, έως και μετά τον απογαλακτισμό, οι ειδικοί εξηγούν πώς αλλάζουν οι μαστοί – και μας δίνουν συμβουλές για τη φροντίδα τους καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Μόλις μείνετε έγκυος, το σώμα σας αρχίζει να προετοιμάζεται για την άφιξη του μωρού σας. Αλλά δεν είναι μόνο η μήτρα σας που είναι απασχολημένη – και η ανατομία των μαστών σας αρχίζει να αλλάζει ριζικά. Συνεχίστε να διαβάζετε για να μάθετε τι να περιμένετε κατά τη διάρκεια των τριμήνων, της εγκυμοσύνης, του θηλασμού του μωρού σας και τελικά του απογαλακτισμού του.

Αλλαγές στο στήθος κατά το πρώτο τρίμηνο

Πολλές γυναίκες βιώνουν αλλαγές στο στήθος τους στις αρχές της εγκυμοσύνης – στην πραγματικότητα, αυτό είναι συχνά το πρώτο σημάδι ότι είστε έγκυος. Η αύξηση των ορμονών και η αλλαγή στη δομή του στήθους σημαίνουν ότι οι θηλές και το στήθος σας μπορεί να είναι ευαίσθητα και πρησμένα ήδη από την τρίτη ή τέταρτη εβδομάδα. Ορισμένες μέλλουσες μητέρες έχουν πόνο στο στήθος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μέχρι και τον τοκετό, αλλά για τις περισσότερες ο πόνος υποχωρεί μετά το πρώτο τρίμηνο.

«Η ανάπτυξη του στήθους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να είναι ταχεία κατά τις πρώτες εβδομάδες ή το μέγεθος μπορεί να αυξάνεται σταδιακά», εξηγεί η Δρ Jacqueline Kent, κορυφαία ερευνήτρια γαλουχίας στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας. «Κάθε γυναίκα είναι διαφορετική. Τα στήθη σας μπορεί να μην μεγαλώσουν πολύ μέχρι λίγο πριν – ή ακόμα και μετά – τον τοκετό. Αλλά αν αναρωτιέστε πόσο μεγαλώνουν συνολικά τα στήθη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μέχρι να αρχίσει η παραγωγή γάλακτος, είναι πιθανό να είναι σχεδόν μιάμιση φορά μεγαλύτερα από ό,τι πριν μείνετε έγκυος!»¹

Όταν τα κανονικά σουτιέν σας αρχίσουν να σας στενεύουν – συνήθως γύρω στις 12 εβδομάδες – είναι ώρα να αγοράσετε έναν στηθόθεσμο εγκυμοσύνης. Οι περισσότερες γυναίκες θεωρούν πιο άνετους τους στηθόδεσμους χωρίς ραφές, με φαρδιές τιράντες και από μαλακό, ύφασμα που αναπνέει. Είναι καλύτερα να αποφεύγετε τα σουτιέν με μπανέλες, καθώς μπορεί να πιέσουν τους αναπτυσσόμενους γαλακτοφόρους πόρους.

Μετρήστε σωστά το μέγεθός σας για να βεβαιωθείτε ότι ο στηθόδεσμος σας ταιριάζει καλά. Μετρήστε ξανά το μέγεθός σας κάθε δύο μήνες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, καθώς θα αλλάξετε μερικά μεγέθη καθώς το μωρό και το στήθος σας μεγαλώνουν.

Αλλαγές στο στήθος κατά το δεύτερο τρίμηνο

Από την 15η εβδομάδα της εγκυμοσύνης περίπου, τα νέα κύτταρα που παράγουν γάλα στο στήθος σας ενεργοποιούνται και από την 22η εβδομάδα περίπου αρχίζουν να παράγουν γάλα.¹ Αλλά μην ανησυχείτε – το μεγαλύτερο μέρος αυτού του γάλακτος θα απορροφηθεί από το σώμα σας, ενώ οι ορμόνες της εγκυμοσύνης εμποδίζουν επίσης τη συσσώρευση ή τη αποβολή μεγάλου μέρους του.

«Κατά τη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου, μπορεί να παρατηρήσετε ότι οι θηλές και οι θηλαίες άλω (η σκουρόχρωμη περιοχή του δέρματος που τις περιβάλλουν) γίνονται μεγαλύτερες και πιο σκούρες», λέει η Δρ Danielle Prime, ερευνητική συνεργάτης για το θηλασμό στη Medela. «Μια άλλη αλλαγή στην θηλαία άλω είναι ότι τα μικρά εξογκώματα ή σπυράκια πάνω της γίνονται πιο εμφανή. Αυτά τα εξογκώματα, με το υπέροχο όνομα «φυμάτια του Montgomery», παράγουν ένα ενυδατικό έλαιο που βοηθά στην προστασία από τον πόνο και τις μολύνσεις όταν αρχίσετε να θηλάζετε. Στην πραγματικότητα, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η μυρωδιά αυτού του ελαίου είναι παρόμοια με αυτή του αμνιακού υγρού και μπορεί να βοηθήσει το νεογέννητο να βρει τις θηλές σας μετά τη γέννησή του».²

Μην αφαιρείτε αυτά τα φυσικά έλαια από τις θηλές σας χρησιμοποιώντας σκληρό σαπούνι ή τρίβοντάς τις με πετσέτα. Απλώς χρησιμοποιήστε ζεστό νερό και στεγνώστε τες με ταμποναριστές κινήσεις. Και αν κάποιος σας προτείνει να «σκληρύνετε» τις θηλές σας για το θηλασμό τσιμπώντας ή τρίβοντάς τες, αγνοήστε τον!

Αν έχετε επίπεδες ή εισέχουσες θηλές και έχετε περάσει την 32η εβδομάδα μιας υγιούς εγκυμοσύνης, μπορείτε να φορέσετε διαμορφωτές θηλών μέσα στο στηθόδεσμό σας. Αυτοί μπορούν να σας βοηθήσουν να εξωθήσετε απαλά τις θηλές σας, διευκολύνοντας το νεογέννητό σας να τις πιάσει. Ζητήστε συμβουλές από έναν επαγγελματία υγείας ή διαβάστε το άρθρο μας σχετικά με τις εισέχουσες ή επίπεδες θηλές για περισσότερες συμβουλές.

Εάν παρατηρήσετε ξαφνική αύξηση του μεγέθους του στήθους σας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το στήθος σας μπορεί να σας προκαλεί φαγούρα και να εμφανιστούν ραγάδες. Μια απαλή ενυδατική κρέμα μπορεί να σας βοηθήσει να απαλύνετε τη φαγούρα. Ωστόσο, οι ραγάδες είναι συνήθως θέμα γενετικής και τύπου δέρματος. Εάν έχετε προδιάθεση για ραγάδες, δεν μπορείτε να κάνετε πολλά για να τις αποτρέψετε, αλλά το καλό είναι ότι θα εξασθενήσουν και θα γίνουν πολύ λιγότερο εμφανείς με την πάροδο του χρόνου.

Αλλαγές στο στήθος κατά το τρίτο τρίμηνο

Το στήθος σας μπορεί να αρχίσει να γίνεται βαρύ ή να πονάει ξανά κατά το τελευταίο τρίμηνο. Το να φοράτε έναν στηθόδεσμο ύπνου στο κρεβάτι μπορεί να σας κάνει να αισθάνεστε πιο άνετα, και είναι καλή ιδέα να φοράτε ένα αθλητικό σουτιέν που προσφέρει στήριξη όταν ασκείστε, για να αποφύγετε τον πόνο στο στήθος και τη βλάβη των συνδέσμων.

Θυμηθείτε να αγοράσετε μερικά σουτιέν θηλασμού έναν μήνα πριν από την ημερομηνία τοκετού. Εάν είναι δυνατόν, αγοράστε τα από ένα κατάστημα που διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό με εμπειρία στα σουτιέν θηλασμού ή συμβουλευτείτε έναν online οδηγό για την επιλογή του κατάλληλου μεγέθους. Κάθε γυναίκα είναι διαφορετική, αλλά τα στήθη σας πιθανότατα θα είναι περίπου ένα έως δύο μεγέθη μεγαλύτερα από ό,τι πριν την εγκυμοσύνη. Επίσης το μέγεθος της ζώνης του στηθόδεσμού σας πιθανότατα να αυξηθεί, καθώς ο θώρακας σας επεκτείνεται για να δημιουργήσει χώρο για το μωρό σας. Ο ειδικός που θα σας βοηθήσει να επιλέξετε το κατάλληλο μέγεθος θα πρέπει να σας προτείνει ένα μέγεθος που να αφήνει χώρο για το γάλα σας μετά τη γέννηση του μωρού σας. Ένα μοντέλο με κλιπ που μπορείτε να ανοίξετε με το ένα χέρι μπορεί να διευκολύνει τη τοποθέτηση του μωρού σας στο στήθος.

Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι το γάλα σας είναι έτοιμο στα στήθη σας πριν από τη γέννηση του μωρού σας. Αυτό σημαίνει ότι οι θηλές σας μπορεί να αρχίσουν να στάζουν λίγο πρωτόγαλα – το πρώιμο μητρικό γάλα – το οποίο είναι αρκετά παχύρευστο και κολλώδες. Αυτό μπορεί να συμβεί ήδη από την 14η εβδομάδα, αλλά είναι πιο συνηθισμένο στα τελευταία στάδια της εγκυμοσύνης. Μπορείτε να φοράτε επιθέματα θηλασμού μέσα στο σουτιέν σας για να αποτρέψετε την εμφάνιση κηλίδων.

«Εάν έχετε ήδη διαβήτη ή διαβήτη κύησης, ο γιατρός σας μπορεί να σας συμβουλεύσει να αντλήσετε με το χέρι λίγο πρωτόγαλα και να το καταψύξετε. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι αυτό είναι ασφαλές μετά την 36η εβδομάδα μιας κατά τα άλλα υγιούς εγκυμοσύνης»,³ συμβουλεύει η Δρ Prime. «Το να έχετε μια ποσότητα από πρωτόγαλα στη διάθεσή σας μπορεί να είναι χρήσιμο, επειδή τα μωρά μητέρων με ζαχαρώδη διαβήτη διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να παρουσιάσουν χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα (υπογλυκαιμία) και ο καλύτερος τρόπος για να αυξηθούν αυτά τα επίπεδα είναι η συχνή σίτιση με πρωτόγαλα. Μην αναμένετε όμως να μπορείτε να αντλήσετε μεγάλες ποσότητες – πιθανότατα θα καταφέρετε μόνο μερικές σταγόνες κάθε φορά και αυτό είναι απολύτως εντάξει».

Τι συμβαίνει στους μαστούς σας μετά τον τοκετό

Περίπου δύο έως τέσσερις ημέρες μετά τη γέννηση του μωρού σας (μερικές φορές περισσότερο αν έχετε κάνει καισαρική τομή ή δύσκολο τοκετό), θα αισθανθείτε τα στήθη σας να γίνονται πολύ πιο γεμάτα και πιο σφιχτά καθώς αρχίζει να παράγεται γάλα.⁴

«Αυτή η πληρότητα δεν προκαλείται μόνο από το επιπλέον γάλα που αρχίζετε να παράγετε – η ποσότητα του αίματος που κυκλοφορεί γύρω από το στήθος σας έχει επίσης αυξηθεί και μπορεί να υπάρχει και περισσότερο λεμφικό υγρό σε αυτό», εξηγεί η Δρ Prime. «Όλα αυτά συμβαίνουν ως αντίδραση στη μείωση των επιπέδων των ορμονών της εγκυμοσύνης στο σώμα σας (που μειώνονται σταδιακά από τη στιγμή που γεννήσατε), γεγονός που επιτρέπει στις ορμόνες παραγωγής γάλακτος να αρχίσουν να λειτουργούν».

Τα στήθη σας μπορεί να γίνουν ενοχλητικά ή ακόμη και επώδυνα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μια κατάσταση που ονομάζεται υπερφόρτωση. Αυτό είναι πολύ συνηθισμένο και συνήθως υποχωρεί μετά από λίγες ημέρες, κατά τη διάρκεια των οποίων θα πρέπει να συνεχίσετε να θηλάζετε. Ρίξτε μια ματιά στις συμβουλές μας για την αντιμετώπιση της δυσφορίας και της υπερφόρτωσης και, εάν το πρόβλημα επιμένει, συμβουλευτείτε έναν σύμβουλο γαλουχίας ή έναν ειδικό θηλασμού.

Τι συμβαίνει στους μαστούς σας κατά τη διάρκεια του θηλασμού

Κατά τη διάρκεια των πρώτων τριών μηνών περίπου του θηλασμού, τα στήθη σας πιθανότατα θα εξακολουθούν να αισθάνονται αρκετά γεμάτα πριν από το τάισμα. Καθώς το μωρό σας μεγαλώνει, μπορεί να παρατηρήσετε ότι δεν αισθάνονται πια τόσο γεμάτα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι παράγετε λιγότερο γάλα. Εάν θηλάζετε αποκλειστικά και κατά ζήτηση και το μωρό σας μεγαλώνει καλά, θα πρέπει να συνεχίζετε να παράγετε άφθονο γάλα.

«Μετά από έξι μήνες θηλασμού, αναμένετε ότι τα στήθη σας θα αρχίσουν να μικραίνουν», εξηγεί ο Δρ Kent. «Αυτό δεν σημαίνει ότι παράγετε λιγότερο γάλα, αλλά ότι ενδέχεται να χάνετε μέρος του λιπώδους ιστού στο στήθος. Όταν το μωρό σας φτάσει τους 15 μήνες, μπορείτε να αναμένετε ότι τα στήθη σας θα έχουν τον ίδιο όγκο που είχαν πριν από την εγκυμοσύνη, αλλά δεν θα είναι μικρότερα. Αυτό ισχύει, είτε συνεχίζετε να θηλάζετε είτε όχι – μπορεί να συνεχίζετε να παράγετε 100 έως 300 ml (3,5 έως 10 fl oz) γάλα την ημέρα».

Αυτό φαίνεται να οφείλεται στο γεγονός ότι τα στήθη σας λειτουργούν πιο αποτελεσματικά μετά από έξι μήνες, κάτι που, σύμφωνα με τη μελέτη της Δρ Kent, μπορεί να οφείλεται στην ανακατανομή του ιστού του στήθους.⁵

Πώς αλλάζουν οι μαστοί σας μετά τον απογαλακτισμό

Όταν τελικά σταματήσετε να θηλάζετε το μωρό σας – είτε μετά από τρεις εβδομάδες, τρεις μήνες ή τρία χρόνια – οι αλλαγές στα στήθη που οφείλονται στη γαλουχία θα αντιστραφούν. «Όταν απογαλακτίσετε εντελώς, μπορείτε να περιμένετε ότι τα στήθη σας θα επιστρέψουν σε μέγεθος παρόμοιο με αυτό πριν από την εγκυμοσύνη τους επόμενους τρεις μήνες, αν δεν το έχουν ήδη κάνει», εξηγεί ο Δρ Kent. Αλλά αν μείνετε ξανά έγκυος, όλη η διαδικασία θα ξεκινήσει από την αρχή.

 1 Cox DB et al. Breast growth and the urinary excretion of lactose during human pregnancy and early lactation: endocrine relationship. Exp Physiol. 1999;84(2):421-434.

2 Doucet S et al. The secretion of areolar (Montgomery’s) glands from lactating women elicits selective, unconditional responses in neonates. PLoS One. 2009;4(10):e7579.

3 Forster DA et al. Advising women with diabetes in pregnancy to express breastmilk in late pregnancy (Diabetes and Antenatal Milk Expressing [DAME]): a multicentre, unblinded, randomised controlled trial. Lancet. 2017;389(10085):2204-2213.

4 Infant and young child feeding: model chapter for textbooks for medical students and allied health professionals. Geneva: World Health Organization; 2009. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK148965/

5 Kent JC et al. Breast volume and milk production during extended lactation in women. Exp Physiol. 1999;84(2):435-447.