Θηλασμός του νεογέννητου: Τι να περιμένετε την πρώτη εβδομάδα

Η πρώτη εβδομάδα με το μωρό σας είναι συναρπαστική, αλλά μπορεί επίσης να είναι τρομακτική – ειδικά αν δεν έχετε θηλάσει ποτέ πριν. Διαβάστε τις συμβουλές μας για το θηλασμό, ώστε να ξεκινήσετε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Μετά τον τοκετό, η ζωή μπορεί να φαίνεται αρκετά μπερδεμένη – θα γνωρίζετε το νεογέννητό σας ενώ αναρρώνετε από τον τοκετό. Τα συναισθήματά σας μπορεί να είναι ανάμεικτα (ειδικά μεταξύ της δεύτερης και της πέμπτης ημέρας, όταν πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν το διπλό πλήγμα της «έλευσης» του γάλακτος¹  και της «μελαγχολίας μετά τον τοκετό»². Επιπλέον, συχνά υπάρχει η προσδοκία – και η πίεση – να σηκωθείτε γρήγορα και να είστε γενικά μια σούπερ μαμά. Αλλά ένα από τα πιο σούπερ πράγματα που μπορείτε να κάνετε αυτή την εβδομάδα είναι απλά να είστε με το μωρό σας και να ξεκινήσετε το θηλασμό.

Πότε πρέπει να ξεκινήσω το θηλασμό του νεογέννητου μου;

Είναι καλύτερο να προσπαθήσετε να θηλάσετε το μωρό σας την πρώτη ώρα μετά τον τοκετό. Με το να προσκολλάται και να ρουφά ρυθμικά, αρχίζει να ενεργοποιεί τα κύτταρα στο στήθος σας για να ξεκινήσει η παραγωγή γάλακτος.¹ Δεν είναι τυχαίο που ονομάζεται «μαγική ώρα»!

«Στην ιδανική περίπτωση, το μωρό σας θα τοποθετηθεί στο στήθος σας αμέσως μετά τη γέννησή του, για να έχει πρόσβαση στο στήθος. Μπορεί να θηλάσει, μπορεί και όχι, αλλά δώστε του την ευκαιρία να το κάνει», λέει η Cathy Garbin, μια διεθνώς αναγνωρισμένη σύμβουλος γαλουχίας.

«Στηρίξτε το σώμα του και αφήστε το να προσπαθήσει να βρει το στήθος σας και να προσκολληθεί μόνο του (μπορείτε να δείτε βίντεο αυτής της διαδικασίας, που ονομάζεται «breast crawl», στο διαδίκτυο). Ωστόσο, αν το μωρό σας δεν προσκολληθεί, οι επαγγελματίες υγείας είναι συνήθως πολύ έμπειροι στο να βοηθούν τις μητέρες με τη θέση. Η προσκόλληση με καθοδήγηση από το μωρό, με τη μητέρα σε ημι-ξαπλωμένη θέση θηλασμού, είναι ένας καλός τρόπος για να ξεκινήσετε».

Γι’ αυτό ξεχάστε το ζύγισμα και το ντύσιμο του μωρού σας κατά την πρώτη αυτή ξεχωριστή ώρα, ή τουλάχιστον μέχρι να τελειώσει το πρώτο θηλασμό. Απολαύστε χαλαρές αγκαλιές και άφθονη γυμνή επαφή δέρματος με δέρμα μαζί του. Αυτό θα κάνει την οξυτοκίνη – «την ορμόνη της αγάπης» – να ρέει και στους δυο σας, κάτι που είναι απαραίτητο για την έκκριση του πρώτου γάλακτος, του πρωτόγαλακτος.³

«Μόλις βεβαιώθηκαν ότι ο γιος μας ήταν υγιής, οι μαίες μας έδωσαν χρόνο ως οικογένεια – μόνο εγώ, ο σύζυγός μου και το νέο μας μωρό – για να γνωριστούμε. Ήταν χαοτικό, συναισθηματικό και απόλυτα ευτυχισμένο, και ο γιος μας θήλασε δύο φορές σε εκείνη την ξεχωριστή ώρα που περάσαμε μαζί», θυμάται η Μαρία, μητέρα δύο παιδιών, από την Καβάλα.

Γνωρίζατε ότι καθώς θηλάζει, το μωρό σας σας βοηθά να αναρρώσετε από τον τοκετό; Αυτό συμβαίνει επειδή η οξυτοκίνη προκαλεί συσπάσεις της μήτρας. Τις πρώτες ώρες μετά τον τοκετό, αυτό βοηθά στην φυσική αποβολή του πλακούντα και μειώνει την απώλεια αίματος.⁴

Τι γίνεται αν ο τοκετός δεν πάει σύμφωνα με το σχέδιο;

Εάν κάνετε καισαρική τομή ή υπάρχουν άλλες επιπλοκές, μπορεί να έχετε ακόμα τη δυνατότητα να έρθετε σε επαφή δέρμα με δέρμα με το μωρό σας και να το θηλάσετε τις πρώτες ώρες.

«Εάν δεν μπορείτε να κρατήσετε το μωρό σας, το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να έρθει σε επαφή δέρμα με δέρμα με τον σύντροφό σας. Αυτό θα βοηθήσει το μωρό σας να νιώσει ασφαλές, αγαπημένο και ζεστό μέχρι να είστε έτοιμη», λέει η Cathy.

Αν το μωρό σας δεν μπορεί να θηλάσει, τότε είναι καλή ιδέα να αρχίσετε να αντλείτε γάλα νωρίς και συχνά μέχρι να είναι σε θέση να θηλάσει. «Αν και ο άμεσος θηλασμός όσο το δυνατόν συντομότερα δίνει στη μαμά και στο μωρό μια καλή αρχή, δεν είναι απαραίτητος», διαβεβαιώνει η Cathy. «Το πιο σημαντικό είναι να ξεκινήσετε την παραγωγή γάλακτος, ώστε να μπορείτε να θηλάσετε αργότερα, αν χρειαστεί».

Μπορείτε να αντλήσετε με το χέρι και να χρησιμοποιήσετε το θήλαστρο του νοσοκομείου για να ξεκινήσετε την παραγωγή γάλακτος στην αρχή.⁵ Το πολύτιμο πρωτόγαλα που συλλέγετε μπορεί στη συνέχεια να δοθεί στο μωρό σας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν είναι πρόωρο ή ελλιποβαρές, επειδή το μητρικό γάλα έχει πολλά θαυμάσια οφέλη για την υγεία.

Μην νομίζετε ότι ο θηλασμός είναι αδύνατος αν το μωρό σας γεννηθεί πρόωρα ή έχει ιατρικές επιπλοκές που το εμποδίζουν να θηλάσει στην αρχή. «Έχω συνεργαστεί με πολλές, πολλές μητέρες των οποίων τα μωρά δεν θήλασαν καθόλου από το στήθος τις πρώτες έξι εβδομάδες λόγω πρόωρης γέννησης ή άλλων δυσκολιών, και κατάφεραν να θηλάσουν με επιτυχία», λέει η Cathy.

Το μωρό μου θηλάζει σωστά;

Η σωστή προσκόλληση είναι ζωτικής σημασίας για την καλή έναρξη του θηλασμού,⁶ καθώς η προσκόλληση του μωρού σας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο πίνει το γάλα και, κατά συνέπεια, τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνει και αναπτύσσεται. Η κακή προσκόλληση μπορεί να προκαλέσει πόνο ή πληγωμένες θηλές, οπότε μην διστάσετε να ζητήσετε από έναν επαγγελματία υγείας να ελέγξει την προσκόλληση, ακόμα και αν σας έχουν πει ότι η προσκόλληση είναι καλή και δεν παρατηρείτε κάποιο προφανές πρόβλημα – ειδικά όσο βρίσκεστε ακόμα στο μαιευτήριο.

«Κάθε φορά που θήλαζα στο νοσοκομείο, καλούσα μια μαία για να ελέγξει το πιάσιμο», λέει η Ελένη, μητέρα δύο παιδιών, από την Κω. «Μερικές φορές νόμιζα ότι το έκανα σωστά, αλλά ήταν επώδυνο και η μαία με βοήθησε να απομακρύνω το μωρό μου και να το κάνω σωστά. Αυτό μου έδωσε την αυτοπεποίθηση να το κάνω και στο σπίτι».

Όταν το μωρό σας θηλάζει, στρέψτε τη θηλή σας προς το ουρανίσκο του. Με αυτόν τον τρόπο θα πιάσει τη θηλή, καθώς και μέρος της θηλαίας άλω κάτω από αυτήν. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να τραβήξει τόσο τη θηλή όσο και μέρος του μαστικού ιστού στο στόμα του και να θηλάσει καλά.⁶

«Η προσκόλληση πρέπει να είναι αρκετά άνετη και να μοιάζει με αίσθηση τραβήγματος παρά με πόνο», λέει η Cathy. «Το μωρό σας θα έχει το στόμα του ορθάνοιχτο. Το κάτω χείλος του μπορεί να είναι στραμμένο προς τα έξω, αλλά το άνω χείλος του θα ακουμπά άνετα στο στήθος σας. Η γλώσσα του σώματός του θα δείχνει ότι είναι άνετα. Σε αυτό το πρώιμο στάδιο δεν θα υπάρχει μεγάλη ποσότητα γάλακτος, οπότε δεν θα δείτε να καταπίνει πολύ, αν και το μωρό σας θα ρουφάει πολύ και θα θηλάζει πολλές φορές».

Πόσο συχνά πρέπει να θηλάζει ένα νεογέννητο;

Η συχνότητα και η διάρκεια του θηλασμού μπορεί να ποικίλλουν πολύ την πρώτη εβδομάδα. «Οι πρώτες 24 ώρες διαφέρουν σημαντικά από μωρό σε μωρό. Μερικά μωρά κοιμούνται πολύ – η γέννηση είναι κουραστική! – και μερικά θηλάζουν συχνά», λέει η Cathy. «Αυτή η μεταβλητότητα είναι ένα από τα πιο συγκεχυμένα πράγματα για τις νέες μαμάδες. Ο καθένας σας δίνει διαφορετικές συμβουλές, οπότε είναι σημαντικό να θυμάστε ότι κάθε μητέρα και κάθε μωρό είναι ξεχωριστά.

«Το πρωτόγαλα είναι πιο παχύ από το ώριμο μητρικό γάλα και παράγεται σε μικρότερες ποσότητες, αλλά είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά. Η κατανάλωση του πρωτογάλακτος βοηθά το μωρό σας να εξασκηθεί στο πιπίλισμα, την κατάποση και την αναπνοή πριν το γάλα σας αρχίσει να παράγεται σε μεγαλύτερες ποσότητες», εξηγεί η Cathy.

Μέχρι να αρχίσει να παράγεται το γάλα σας, περίπου την δεύτερη με τέταρτη ημέρα, το μωρό σας πιθανότατα θα θηλάζει 8 έως 12 φορές κάθε 24 ώρες (μερικές φορές και περισσότερες!), συμπεριλαμβανομένης της νύχτας.⁷ Αυτά τα πρώτα γεύματα μπορούν να διαρκέσουν από 10 έως 15 λεπτά έως 45 λεπτά έως μία ώρα, καθώς το μωρό σας εξακολουθεί να αναπτύσσει τους μυς και τον συντονισμό που χρειάζεται για να θηλάζει αποτελεσματικά.

«Στην αρχή είναι πολύ έντονο – συχνά πιο έντονο από ό,τι φανταζόσασταν – και αυτό είναι που σοκάρει τις περισσότερες νέες μαμάδες», λέει η Cathy. «Δεν προλαβαίνουν να πάνε στην τουαλέτα, να κάνουν ντους, να φάνε κάτι. Είναι συνηθισμένο να το βρίσκουν αυτό έκπληξη».

Αυτό είναι κάτι που βίωσε η Αλεξία, μητέρα ενός παιδιού, από την Αθήνα: «Την πρώτη εβδομάδα, ο Δημήτρης  τρεφόταν κάθε δύο ώρες, μέρα και νύχτα, για μισή ώρα έως μία ώρα κάθε φορά», λέει. «Ο σύντροφός μου και εγώ ήμασταν συνεχώς εξαντλημένοι!»

Χρειάζομαι πρόγραμμα σίτισης για το νεογέννητο;

Τα καλά νέα είναι ότι αυτό το συχνό τάισμα βοηθά στην έναρξη και την αύξηση της παραγωγής γάλακτος.⁷ Έτσι, όσο περισσότερο τρώει το μωρό σας, τόσο περισσότερο γάλα θα παράγετε. Επομένως, δεν πρέπει να ανησυχείτε για το σχεδιασμό ενός προγράμματος σίτισης για το νεογέννητο, καθώς αυτό μπορεί να μειώσει τις ευκαιρίες του να φάει. Απλά επικεντρωθείτε στο θηλασμό όταν το μωρό σας σας δίνει σημάδια πείνας,⁸ όπως:

•    ανησυχία στον ύπνο

•    ανοίγει τα μάτια του

•    γυρίζει το κεφάλι του όταν αισθάνεται κάτι στο μάγουλό του

•    βγάζει τη γλώσσα του

•   γουργουρίζει

•    ρουφάει τα χείλη του

•    πιπιλάει  το χέρι του

•    γίνεται νευρικό

•    αρχίζει να γκρινιάζει

•    κλαίει

Το κλάμα είναι ένα καθυστερημένο σημάδι πείνας, οπότε αν έχετε αμφιβολίες, προσφέρετε στο μωρό σας το στήθος σας. Μπορεί να είναι πιο δύσκολο να θηλάσετε το μωρό σας όταν αρχίσει να κλαίει, ειδικά σε αυτό το πρώιμο στάδιο, όταν και οι δύο ακόμα μαθαίνετε. Καθώς μεγαλώνει, είναι πιθανό να τρώει πιο γρήγορα και λιγότερο συχνά, οπότε ο θηλασμός θα αρχίσει να γίνεται πιο εύκολος.

Θα πονάει ο θηλασμός;

Ίσως σας έχουν πει ότι ο θηλασμός δεν πρέπει να πονάει, αλλά στην πραγματικότητα, πολλές μητέρες νιώθουν δυσφορία τις πρώτες μέρες. Αυτό δεν είναι περίεργο, αν σκεφτείτε ότι οι θηλές σας δεν είναι συνηθισμένες στο δυνατό και συχνό πιπίλισμα του μωρού σας.

«Οι πρώτες μέρες μπορεί να είναι δυσάρεστες, καθώς το σώμα σας και το μωρό σας συνηθίζουν το θηλασμό. Αν το μωρό σας παραμένει στο στήθος για πολύ ώρα και δεν έχει καλή προσκόλληση, το αποτέλεσμα είναι σαν να φοράτε ένα ζευγάρι άκαμπτα, καινούργια παπούτσια», λέει η Cathy. «Όπως μπορείτε να τραυματίσετε τα πόδια σας, έτσι μπορείτε να τραυματίσετε και τις θηλές σας. Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία, οπότε συμβουλευτείτε έναν σύμβουλο γαλουχίας ή έναν ειδικό θηλασμού αν ο πόνος συνεχίζεται μετά τις πρώτες μέρες».

Η Αγγελική, μητέρα ενός παιδιού, Χαλκίδα, συμφωνεί: «Αν και η προσκόλληση του γιου μου φαινόταν καλή, δεν αισθανόμουν άνετα κατά τη διάρκεια του θηλασμού και όλα πονούσαν. Τελικά, η αιτία ήταν η αγκυλογλωσσία και λάβαμε εκπληκτική υποστήριξη από την κλινική θηλασμού της πόλης μας για τη διάγνωση και τη διόρθωση του προβλήματος».

Μπορεί επίσης να αισθανθείτε κράμπες παρόμοιες με αυτές της περιόδου (γνωστές ως μετά τον τοκετό) μετά τις συνεδρίες θηλασμού τις πρώτες μέρες, ειδικά αν δεν είναι το πρώτο σας μωρό. Αυτό συμβαίνει επειδή η οξυτοκίνη που απελευθερώνεται από το θηλασμό βοηθά τη μήτρα να συστέλλεται περαιτέρω, καθώς αρχίζει να επιστρέφει στο κανονικό της μέγεθος.⁴

Όταν αρχίζει η παραγωγή γάλακτος, είναι φυσιολογικό τα στήθη να αισθάνονται γεμάτα, σφιχτά και σίγουρα μεγαλύτερα από ό,τι πριν. Ορισμένες γυναίκες διαπιστώνουν ότι τα στήθη τους πρήζονται πολύ, γίνονται σκληρά και ευαίσθητα – μια κατάσταση που ονομάζεται υπερφόρτωση.¹⁰ Ο συχνός θηλασμός του μωρού σας θα σας βοηθήσει στην  ανακούφιση του στήθους σας. Διαβάστε το άρθρο «Τι είναι η υπερφόρτωση των μαστών;» για περισσότερες συμβουλές αυτοφροντίδας.

Ποια είναι η φυσιολογική συχνότητα κενώσεων και ούρησης στα νεογέννητα;

Ό,τι μπαίνει μέσα πρέπει να βγει έξω! Το πρωτόγαλα λειτουργεί σαν καθαρτικό που ενθαρρύνει το μωρό σας να κάνει την πρώτη του κένωση, που ονομάζεται μηκώνιο. Αυτό μπορεί να είναι λίγο τρομακτικό, καθώς είναι μαύρο και κολλώδες σαν πίσσα.¹¹ Αλλά μην ανησυχείτε, οι πάνες του δεν θα είναι πάντα έτσι – στην πραγματικότητα, τα κόπρανα των μωρών που θηλάζουν έχουν συνήθως μια αβλαβή, ελαφρώς γλυκιά μυρωδιά.

Ακολουθεί ο αριθμός των λερωμένων πανών που μπορείτε να περιμένετε και πότε, καθώς και πώς θα πρέπει να είναι το περιεχόμενό τους:

Πρώτη μέρα

•    Αριθμός: μία ή περισσότερες

•    Χρώμα: πρασινωπό μαύρο

•    Υφή: κολλώδης και σαν πίσσα

Δεύτερη μέρα

•    Αριθμός: δύο ή περισσότερες

•    Χρώμα: σκούρο πρασινωπό καφέ

•    Υφή: γίνεται λιγότερο κολλώδης

Τρίτη ημέρα

•    Αριθμός: δύο ή περισσότερες

•    Χρώμα: πρασινωπό καφέ έως καφε-κίτρινο

•    Υφή: δεν είναι πλέον κολλώδης

Τέταρτη ημέρα έως ένας μήνας

•    Αριθμός: δύο ή περισσότερες

•    Χρώμα: κίτρινο (πρέπει να είναι κίτρινα το αργότερο μέχρι το τέλος της τέταρτης ημέρας)

•    Υφή: σπορένια (όπως η αγγλική ή αμερικανική μουστάρδα με λίγη βρώμη αναμεμειγμένο). Χαλαρή και υδαρή.

Όσον αφορά τα ούρα του μωρού σας, θα πρέπει να είναι ανοιχτό κίτρινο. Ένα μέσο νεογέννητο κάνει μία ούρηση για κάθε μέρα της ζωής του… μέχρι περίπου την τρίτη μέρα, οπότε θα πρέπει να έχει περίπου τρεις βρεγμένες πάνες καθημερινά, και από την πέμπτη μέρα, πέντε ή περισσότερες βρεγμένες πάνες καθημερινά. Θα πρέπει επίσης να παρατηρήσετε ότι αυτές οι πάνες γίνονται βαρύτερες κατά τις πρώτες ημέρες.¹¹

Το μωρό μου παίρνει αρκετό μητρικό γάλα;

Επειδή στην αρχή παράγετε μόνο μικρές ποσότητες γάλακτος, μπορεί να ανησυχείτε ότι δεν θα ικανοποιήσει το νεογέννητό σας. Αλλά αν το θηλάζετε όποτε το ζητά, θα πρέπει να παράγετε ό,τι χρειάζεται το μωρό σας. Αν θέλετε να το παρακολουθείτε, ελέγξτε τον αριθμό των λερωμένων και βρεγμένων πανών που παράγει, όπως φαίνεται παραπάνω. Αν δεν ακολουθεί αυτό το μοτίβο, ζητήστε ιατρική συμβουλή.

«Τις πρώτες τρεις ή τέσσερις εβδομάδες, τα περισσότερα μωρά απλώς τρώνε και κοιμούνται. Αν το μωρό σας δεν είναι ήρεμο και θέλει να τρώει συνεχώς, σκεφτείτε να επισκεφτείτε έναν επαγγελματία υγείας», λέει η Cathy.

Το μωρό σας μπορεί να κάνει εμετό με χρώμα γάλακτος μετά το τάισμα, αλλά αυτό δεν είναι λόγος ανησυχίας. Ωστόσο, αν ο εμετός του έχει πορτοκαλί, κόκκινο, πράσινο, καφέ ή μαύρο χρώμα, ή αν κάνει εμετό με δύναμη, επισκεφτείτε έναν επαγγελματία υγείας. Το ίδιο ισχύει αν το μωρό σας έχει υψηλό πυρετό, αίμα στα κόπρανα, κοίλη «μαλακή κηλίδα»  (το μαλακό σημείο στο κεφάλι του) ή δεν έχει επιστρέψει στο βάρος γέννησής του μέχρι την ηλικία των δύο εβδομάδων.¹¹

Αλλά αν δεν έχει κανένα από αυτά τα σημάδια και πληροί τους στόχους ανάπτυξης, τότε παίρνει αρκετό γάλα. Σύντομα θα συνηθίσετε και οι δύο το θηλασμό και θα βρείτε έναν πιο κανονικό ρυθμό.

Διαβάστε για το επόμενο βήμα της διαδρομής σας στο θηλασμό στο άρθρο: Θηλασμός τον πρώτο μήνα: Τι να περιμένετε.

References

1 Pang WW, Hartmann PE. Initiation of human lactation: secretory differentiation and secretory activation. J Mammary Gland Biol Neoplasia. 2007;12(4):211-221.

2 Shashi R et al. Postpartum psychiatric disorders: Early diagnosis and management. Indian J Psychiatry. 2015; 57(Suppl 2):S216–S221.

3 Moberg KU, Prime DK. Oxytocin effects in mothers and infants during breastfeeding. Infant. 2013;9(6):201-206.

4 Sobhy SI, Mohame NA. The effect of early initiation of breast feeding on the amount of vaginal blood loss during the fourth stage of labor. J Egypt Public Health Assoc. 2004;79(1-2):1-12.

5 Meier PP et al. Which breast pump for which mother: an evidence-based approach to individualizing breast pump technology. J Perinatol. 2016;36(7):493.

6 Cadwell K. Latching‐On and Suckling of the Healthy Term Neonate: Breastfeeding Assessment. J Midwifery & Women’s Health. 2007;52(6):638-642.

7 Kent JC et al. Principles for maintaining or increasing breast milk production. J Obstet, Gynecol, & Neonatal Nurs. 2012;41(1):114-121.

8 Australian Breastfeeding Association [Internet]. Feeding cues; 2017 Sep [cited 2018 Feb]. 

9 Jacobs A et al. S3-guidelines for the treatment of inflammatory breast disease during the lactation period. Geburtshilfe Frauenheilkd. 2013;73(12):1202-1208.

10 Lawrence RA, Lawrence RM. Breastfeeding: A guide for the medical profession; 2011. 1114 p.